Zakład Karny w Wołowie jest zakładem karnym typu zamkniętego przeznaczonym dla recydywistów penitencjarnych z oddziałami dla skazanych odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy w warunkach zakładu karnego typu zamkniętego oraz skazanych recydywistów penitencjarnych, odbywających karę pozbawienia wolności w warunkach zakładu karnego typu półotwartego.

Pojemność Zakładu Karnego w Wołowie wynosi 1035 miejsc w 260 celach mieszkalnych. Ponadto w Oddziale Tymczasowego Zakwaterowania Skazanych w Ośrodku Szkoleniowo-Wypoczynkowym Zakładu Karnego w Wołowie może przebywać 20 osadzonych.

W Zakładzie Karnym w Wołowie funkcjonuje oddział terapeutyczny dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo – recydywistów penitencjarnych, odbywających karę pozbawienia wolności w warunkach zakładu karnego typu zamkniętego. Ponadto w jednostce znajduje się oddział dla osadzonych stwarzających poważne zagrożenie społeczne lub poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu, w którym mogą przebywać skazani (również młodociani), zakwalifikowani do kategorii skazanych, o których mowa w art. 88a § 1 k.k.w. oraz tymczasowo aresztowani, zakwalifikowani do kategorii osadzonych, o których mowa w art. 212a § 1 k.k.w.

Wołowska jednostka penitencjarna jest usytuowana w zachodniej częsci miasta Wołów, przy ul. Więziennej 6, w pobliżu magistrali kolejowej Wrocław - Zielona Góra oraz drogi wojewódzkiej nr 340.

Historia Zakładu Karnego w Wołowie

Wiosną 1891 roku, na zlecenie Pruskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, przy drodze z Wołowa do Ścinawy, na terenie ówczesnej Polskiej Wsi (Polnischdorf), przystąpiono do budowy gmachu okręgowego zakładu karnego. Postawienie obiektu o łącznej powierzchni użytkowej blisko 20 000 m2 trwało z górą 2 lata i pochłonęło ponad 1 400 000 marek.

Projekt zakładu według szkiców Ministerstwa Robót Publicznych wykonał powiatowy inspektor budowlany rajca budowlany Baumgart z pomocą rządowego mistrza budowlanego Kitschlera. Nadzór budowlany sprawowali: tajny radca Beyer z Wrocławia, inspektor budowli wiejskich profesor Schleyer, następnie pełniący tę samą funkcję inspektor Randohr, a w trakcie całej budowy: rządowy radca budowlany Kitschler i czasowo rządowy mistrz budowlany Rosenbaum.

Konieczność uruchomienia na tym terenie nowego zakładu karnego o systemie celkowym, wynikała z istniejącego przeciążenia dawnego więzienia pomocniczego. Efektem pierwszego etapu inwestycji był wzniesiony kompleks budynków z czerwonej cegły, w których zlokalizowano cele dla 510 więźniów, pomieszczenia administracji, izbę chorych, bramę główną, pomieszczenia gospodarcze (obory, stajnie, chlewnie, warsztaty i magazyny) oraz 35 mieszkań służbowych dla personelu.

Obiekt, zawierający cele dla więźniów, zbudowany został w systemie pensylwańskim na planie krzyża.

Od momentu wybudowania do końca drugiej wojny światowej wołowskie więzienie ugruntowało sobie pozycję jednego z najcięższych w Niemczech. W tamtych czasach panował w nim ostry rygor i było ono pilnie strzeżone – w systemie ochrony zewnętrznej wykorzystywano mechaniczne zegary z taśmą, rejestrującą częstotliwość obchodów wachmanów, którzy musieli je systematycznie nakręcać. Jednym z pomocników wachmeistra w tamtym czasie był późniejszy zbrodniarz z KL Auschwitz-Birkenau: Josef Klehr.

Początkowo, aż do 1924 roku, zakład przeznaczony był dla więźniów karnych i aresztantów skazanych przez sądy okręgu wrocławskiego.

W ciągu kolejnych dwóch lat stał się miejscem odosobnienia dla młodocianych. Jednak ze względu na spadek ich liczby w 1926 roku powrócił do swojego pierwotnego przeznaczenia.

Po dojściu Hitlera do władzy w więzieniu karnym w Wołowie odbywali karę niemieccy komuniści, m.in.: zabójca Horsta Wessela - Albrecht „Ali” Hoehler.

W dniu 1 kwietnia 1940 r. dokonano ponownej zmiany przeznaczenia jednostki, w efekcie której zaczęto osadzać w niej młodocianych więźniów karnych, nieletnich narodowości polskiej, którzy po ukończeniu 14. roku życia odpowiadali przed sądami jak dorośli, a także odbywających karę obozu karnego, skazanych przez sądy rejonowe w Głogowie, Zgorzelcu, Gubinie, Chociebużu, Zielonej Górze, Pile i Międzyrzeczu, funkcjonujących pod auspicjami ówczesnych obwodów: wrocławskiego, berlińskiego i kwidzyńskiego.

Pod koniec 1944 roku do Zakładu Karnego w Wołowie skierowano jeńców z Powstania Warszawskiego, którzy - najprawdopodobniej zgładzeni - zostali bezimiennie pochowani na więziennym cmentarzu na Gancarzu.

W dniu 22 stycznia 1945 r., na polecenie prokuratora generalnego we Wrocławiu, po uprzednim zwolnieniu części więźniów, zakład został ewakuowany do Stollberga via Legnica. Ostatnim naczelnikiem Strafanstalt Wohlau był radca Niedermöler.

Cztery dni po ewakuacji opuszczony obiekt zajęły oddziały Armii Czerwonej. Wkrótce po tym komendant wojenny miasta mjr Nauman przekazał go w administrowanie NKWD (Narodnyj Komissariat Wnutriennych Dieł – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR). Wiele wskazuje na to, że w latach 1945-1948 zakład pełnił funkcję obozu filtracyjnego, w którym przetrzymywano przywożonych z terenu całych Niemiec obywateli ZSRR, a wśród nich tzw. własowców – sowieckich żołnierzy, z których utworzono w Wehrmachcie jednostkę dowodzoną przez generała Andrieja Własowa. Wszystkim więźniom postawiono zarzut zdrady ZSRR. Nieliczni uniewinnieni byli odsyłani do Związku Radzieckiego, na większości jednak wykonano wyroki śmierci.

Na przełomie 1948 i 1949 roku, w wyniku zbrodniczej działalności funkcjonariuszy NKWD, jednostka została całkowicie wyludniona, obiekt zaś do czasu przejęcia go przez władze polskie w roku 1953 stał opuszczony. W dniu 16 marca 1957 r. ówczesny Minister Sprawiedliwości Marian Rybicki Zarządzeniem Nr 24/57/CZW utworzył więzienie w Wołowie, które rozpoczęło swoją działalność z dniem 1 kwietnia 1957 roku.

Pierwszym naczelnikiem nowouruchomionego więzienia był kom. Marian Muchalski (01-08-1957 – 01-04-1967), a po nim kolejno kom. Kazimierz Szczepański (01-04-1967 – 01-10-1975), płk Wacław Obolewicz (01-10-1975 – 16-03-1990) oraz późniejszy dyrektor płk Marek Gajos (16-03-1990 – 28-02-2008).

W ciągu swojej dalszej, ponad półwiecznej działalności Zakład Karny w Wołowie zawsze zajmował istotne miejsce na mapie penitencjarnej Polski. Przez lata rozbudowywany stał się jedną z dziesięciu największych jednostek w kraju.

Obecnie jednostka, której pojemność wynosi 1035 miejsc w 260 celach mieszkalnych, podlega Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej we Wrocławiu. Zakład jest jednostką typu zamkniętego dla recydywistów penitencjarnych z wydzielonymi oddziałami dla odbywających karę po raz pierwszy oraz zakładu karnego typu półotwartego, przeznaczoną wyłącznie dla mężczyzn.

Jednostka dysponuje oddziałem terapeutycznym, a od 1998 r. z powodzeniem funkcjonuje w niej jeden z pierwszych i jednocześnie największych w Polsce oddziałów dla 31. skazanych i tymczasowo aresztowanych tzw. niebezpiecznych. Oddział posiada własną izbę chorych, punkt biblioteczny dysponujący okresowo wymienianymi 250. woluminami, świetlicę wyposażoną w sprzęt do ćwiczeń ogólnorozwojowych oraz multimedialne stanowisko edukacyjne do nauki języka angielskiego. Ponadto odbywający w nim karę mają możliwość uczestnictwa w programie resocjalizacyjnym „Oddziaływań Penitencjarno-Edukacyjnych, Kulturalnych, Oświatowych i Sportowych” oraz readaptacyjnych: „My English” (nauka języka angielskiego) i „Jestem przeciwko przemocy” (oddziaływania korekcyjno-edukacyjne wobec sprawców przestępstw popełnionych z użyciem przemocy).

 

Autor: Sebastian Milik

View.jpg

Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej