Zakład Karny w Oleśnicy jest jednostką typu zamkniętego, przeznaczoną dla skazanych odbywających karę po raz pierwszy, z oddziałem zakładu karnego typu zamkniętego dla skazanych młodocianych.  W ramach zakładu funkcjonuje oddział dla skazanych skierowanych do oddziału terapeutycznego dla osób z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo, w tym objętych programem terapii dla sprawców przestępstw popełnionych w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych. W zakładzie przebywają także skazani chorzy na cukrzycę insulinozależną. Pojemność placówki została określona na poziomie 177 osadzonych.

      W jednostce prowadzonych jest szereg programów resocjalizacyjnych sprzyjających przygotowaniu do readaptacji społecznej, skierowanych do grup skazanych wyodrębnionych ze względu na wspólne potrzeby. Zakład Karny w Oleśnicy utrzymuje również stałą współpracę z zewnętrznymi instytucjami - np. z Centrum Kształcenia i Wychowania OHP w Oleśnicy, Stacją Epidemiologiczno-Sanitarną w Oleśnicy oraz Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w Oleśnicy. W celu aktywizacji zawodowej skazanych odbywających karę w tutejszej jednostce systematycznie organizowane są kursy zawodowe. Z uwagi dużą liczbę skazanych skierowanych do odbycia terapii, organizowane są całe cykle zajęć terapeutycznych oraz edukacyjnych. Wśród nich można wymienić takie jak: zajęcia edukacyjne dotyczące uzależnień, edukacja seksualna, psychoedukacja, zajęcia relaksacyjne czy grupy zadaniowe, treningi terapeutyczne dla członków rodzin alkoholowych oraz dla sprawców przemocy w rodzinie, terapia grupowa, trening zastępowania agresji, program edukacyjno-korekcyjny dla sprawców przemocy domowej wg modelu Duluth i inne.

 

Historia Zakładu Karnego w Oleśnicy

Pierwsze więzienie w Oleśnicy, jak podaje M. Nienałtowski, mogło powstać po 1741 roku, kiedy to Oleśnica stała się miastem powiatowym. Najprawdopodobniej znajdowało się ono w innym, niż obecnie, miejscu.

Gmach opisywanego więzienia został wzniesiony ok. 1880 roku. Trudno jednoznacznie stwierdzić dokładną datę wybudowania. Na planach miasta Oleśnicy z roku 1865 w obecnym miejscu nie ma budynku opisanego na mapie, jako więzienie. W trakcie badań, dotyczących więzienia, uzyskano materiały archiwalne z Technische Universität Berlin Architekturmuseum, których przedmiotem są plany rozbudowy więzienia w Oleśnicy z 1896 roku. Ich autorem był niemiecki architekt Karl Friedrich Endell, który zaprojektował również budynek dzisiejszego Sądu Rejonowego w Oleśnicy.

Czterokondygnacyjny budynek oleśnickiego więzienia w swoim kształcie i wyglądzie jest typowym przykładem budownictwa więziennego ukształtowanego przez pruski system penalny, oparty na więzieniach wybudowanych przez pruskie ministerstwo sprawiedliwości  przełomu wieków XIX i XX. Były to więzienia przeznaczone dla dużej liczby więźniów, którzy skazani byli niejednokrotnie na długoletnie kary więzienia.

Oleśnickie więzienie w latach 1939-1945 było przeznaczone dla mężczyzn, kobiet oraz nieletnich z karami aresztu i więzienia różnej  wysokości. Na początku lat 40-tych w oleśnickim areszcie było 190 miejsc z czego 20 miejsc dla kobiet. Więźniowie pochodzili z okręgów sądów krajowych w Oleśnicy i Wrocławia.

Zakład miał również swój udział w akcji „Noc i Mgła ” (Nacht Und Nebel). Kierowano tu mniejsze grupy więźniów śledczych z wrocławskiego sądu (Sondergericht Breslau), w większości przypadków były to kobiety z Francji. We wrześniu 1944 roku, po zakończeniu działalności Sondergericht Breslau większość więźniów znalazła się w obozach koncentracyjnych, głównie w pobliskim Gross-Rosen.

W oleśnickim więzieniu przetrzymywani byli również żołnierze Narodowej Organizacji Bojowej oraz Związku Strzeleckiego zatrzymani przez Gestapo w Oleśnicy (Gespapo Oels). Byli to w szczególności żołnierze z terenu południowo – wschodniej części wielkopolski.

Według książki R. Szubińskiego "Pięćdziesięciu z Żagania", w oleśnickim więzieniu przebywał polski pilot myśliwca Spitfire – Stanisław Król oraz brytyjski pilot Sydney Dowse – umieszczeni w żagańskim obozie Stalag Luft III. Po dokonaniu „Wielkiej ucieczki” z obozu jenieckiego zostali pojmani po 12 dniach wędrówki i osadzeni w więzieniu w Oleśnicy. Następnie przewiezieni do wrocławskiego więzienia gdzie S. Król został zamordowany 14 kwietnia 1944 roku.

Więzienie w Oleśnicy zostało ewakuowane przez hitlerowców w styczniu 1945 roku. Po ewakuacji, prawdopodobnie w wyniku działań wojennych lub w celu zniszczenia dokumentacji, więzienie zostało częściowo spalone. W latach 60-tych rozpoczęto odbudowę i przygotowanie budynku do użytku.

Więzienie specjalne w Oleśnicy powstało w 1963 roku. Poprzednio istniało więzienie, lecz z uwagi na tradycje pracy ze skazanymi trudnymi, powyższą datę uznajemy jako początek działalności zakładu.

W drugiej połowie lat 60-tych Zakład Karny w Oleśnicy był wiodącym, wręcz pokazowym, zakładem dla skazanych niepełnosprawnych psychicznie. Poza Ośrodkiem Badań Przestępczości Ministerstwa Sprawiedliwości stanowił wówczas jeden z najbardziej znaczących dowodów humanizowania i racjonalizowania polskiego więziennictwa. Bogate doświadczenia personelu zakładu przyczyniły się w znacznym stopniu do kształtowania modelu traktowania skazanych niepełnosprawnych psychicznie w późniejszej pracy penitencjarnej. W 1965 roku nastąpiło przekształcenie więzienia specjalnego na więzienie specjalne – szpital psychiatryczny. Odtąd przyjmowano też osadzonych z aresztów śledczych wymagających obserwacji psychiatrycznej, w związku z toczącym się przeciwko nim postępowaniem karnym. Ponadto w latach 1965-1972 w zakładzie funkcjonował oddział psychiatrii sądowej o charakterze oddziału szpitalnego. Jednostka pełniła też rolę ośrodka obserwacyjno-rozdzielczego i dydaktycznego, a także położono szczególny nacisk na działalność naukowo-badawczą. Działalność oddziału obserwacyjno-rozdzielczego polegała - m.in. - na diagnozowaniu rodzaju i stopnia odchyleń od normy psychicznej osobowości skazanego oraz stanu zdrowia. Na jej podstawie podejmowano decyzje klasyfikacyjne, a także ustalano indywidualne programy oddziaływań dla skazanych. Po wejściu w życie zarządzenia w sprawie klasyfikacji w 1966 roku zakład zyskał rangę ośrodka centralnego.

W roku 1967 Więzienie Specjalne przekształcono w Zakład Karny w Oleśnicy. W roku 1972 Zakład Karny w Oleśnicy zreorganizowano. Przeznaczenie zakładu zmieniono na zakład karny dla skazanych wymagających stosowania szczególnych środków leczniczo – wychowawczych. Zlikwidowano oddział psychiatrii sądowej. Po kilku jeszcze drobnych reorganizacjach w 1983 roku zmieniono przeznaczenie zakładu. Został utworzony oddział dla skazanych recydywistów i dorosłych uprzednio odbywających karę pozbawienia wolności. Kolejna zmiana przeznaczenia jednostki nastąpiła w 1996 roku, Zakład Karny w Oleśnicy stał się zakładem karnym dla recydywistów penitencjarnych. Zakład Karny w Oleśnicy po tych zmianach funkcjonował do 1998 roku.

Kolejna zmiana przeznaczenia oleśnickiego zakładu nastąpiła na początku 1999 roku. W Zakładzie Karnym w Oleśnicy utworzono zakład karny typu zamkniętego dla odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy, dla młodocianych a ponadto dla skazanych skierowanych do oddziału terapeutycznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo. Tak przekwalifikowana jednostka bez większych zmian funkcjonuje do dziś.

 

Źródła:

www.olesnica.nienaltowski.net

www.architekturmuseum.ub.tu-berlin.de

A. Kurek, Areszty i zakłady karne Opolszczyzny, Opole 2013; Ibidem, Niemieckie więzienia sądowe na Śląsku w czasach Trzeciej Rzeszy, Kraków 2007; ibidem, Więzienia na Śląsku w czasach Trzeciej Rzeszy, ,,Przegląd Więziennictwa Polskiego” 2006, nr 52/53, s. 199–237.

C. Pilichowski, Obozy Hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Warszawa 1979, s. 346

A. Konieczny, Akcja „Noc i Mgła” w okupowanych przez III Rzeszę krajach zachodniej Europy. Wrocław 1995, Idem, Udział hitlerowskich sądów specjalnych we Wrocławiu i Opolu w realizacji akcji „Noc i Mgła”, Studia Śląskie – seria nowa, t. XVI, Opole 1969, K. Jonca,  Realizacja dekretu „Noc i Mgła” na Śląsku (1943-1945), Studia Śląskie – seria nowa, t. XXXII, Opole 1977.

E. Jakubek, Ostrowski ośrodek Armii Krajowej, Ostrów Wielkopolski 2005.

A. Kołodrubiec, Wyroki nazistowskiego OLG-Posen w niemieckim Oels, (w:) Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego, nr 1, Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Oleśnicy, Oleśnica 2011, s. 15-26.

A. Gill: Wielka ucieczka, Warszawa 2003; T. Sojka, Sagan Befehl – fakty i dokumenty, Zielona Góra 1986; R. Szubański, Pięćdziesięciu z Żagania , Warszawa 1987, D. Downar, Drogi ucieczki, (w:) Zeszyty Żagańskie, nr 4, Żagań 2004.

C. Pilichowski, Obozy Hitlerowskie na ziemiach polskich… s. 346.

Kolarczyk T., Z działalności Zakładu Karnego w Oleśnicy, (w:) Przegląd Więziennictwa Polskiego nr 2-3, Warszawa 1992, s. 68-69.

 

Opracowali: Maciej Łakomy, Wioleta Balińska

 

 

Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej