Zakład Karny w Koronowie utworzony został w 1819 roku po przejęciu przez władze pruskie majątku Zakonu Cystersów wraz z klasztorem i kościołem, które pochodzą z XIV wieku. Na mocy reskryptu króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III w ciągu roku zaadoptowano budynki klasztorne na potrzeby więzienia dla przestępców kryminalnych z prowincji Prusy zachodnie.

W drugiej połowie XIX wieku władze pruskie wybudowały dodatkowy 6-cio piętrowy pawilon celkowy. Budynek ten odpowiadał ówczesnym tendencjom w prawie penitencjarnym, zgodnie z którymi zalecano umieszczanie w celach jedno osobowych. Zakład miał status ciężkiego więzienia (Strafanstalt). Ze względu na swoją barokową budowę i otaczający mur o grubości około 1m stanowił prawdziwą twierdzę. W jednostce przebywało około 500 więźniów. Zatrudniano ich w fabryce sukna, przędzalni i farbiarni oraz przy wyrobie cygar i wyplataniu krzeseł z wikliny. Wieloletnim dyrektorem więzienia był von Valentini.

Dnia 26 stycznia 1920 roku więzienie zostało włączone w system penitencjarny II RP. W latach XX było ciężkim więzieniem dla mężczyzn zaliczanym do I kategorii zakładów karnych. Wyroki odbywali tutaj przestępcy pospolici jak i więźniowie polityczni. Norma zaludnienia więzienia wynosiła 545 osób, jednakże rzeczywiste zaludnienie kształtowało się następująco: 1934 – 573, 1936 – 766, 1937 – 1085, 1938 – 1330, 1939 – 882 więźniów. W trakcie pobytu osadzeni mieli możliwość edukacji szkolnej.

W okresie międzywojennym wielokrotnie dochodziło do buntów skazanych wywoływanych przez więźniów politycznych.

2 września 1939 roku zgodnie z instrukcją na czas wojny naczelnik zakładu A. Świderski zarządził ewakuację kadry jednostki pozostawiając w więzieniu jedną zmianę. Więzienie koronowskie, od zajęcia miasta przez wojska niemieckie w dniach od 3 września do 15 listopada 1939 roku, było obozem internowania dla Polaków i Żydów, w którym osadzano przedstawicieli: grupy kierowniczej, tj. byłych urzędników, nauczycieli, księży, bogatszych kupców i rzemieślników.

Z dniem 1 marca 1941 roku utworzono Zuchthaus Koronowo, specjalny zakład dla więźniów narodowości polskiej i żydowskiej skazanych na karę ciężkiego więzienia. Było ono największym wiezieniem w okręgu Gdańskim, posiadającym 67 cel pojedynczych i 37 zbiorowych. Średnie zaludnienie w okresie okupacji hitlerowskiej wynosiło od 1500 do 2000 osób. To miejsce odosobnienia posiadało filie zwane komandami: Nowa Wieś Wielka, Smukała, Gościeradz, Toruń, Ostrowite b. pow. Świecie, Łęgnowo, Białośliwie. Funkcję naczelnika Zachthaus Koronowo pełnił od połowy listopada 1939 roku prokurator Schultz, a po nim od 1 września 1940 roku do stycznia 1945 roku radca regencyjny Konrad Riegel. W czasie okupacji hitlerowskiej w więzieniu zmarło lub zostało zamordowanych ponad 650 więźniów. W nocy 20/21 stycznia 1945 roku rozpoczęto ewakuację więzienia. Wg raportu Riegla z 773 więźniów do zakładu karnego w Crosvig w Niemczech dotarło zaledwie 99 więźniów.

26 stycznia 1945 roku Armia Czerwona z LWP wyzwala Koronowo i wiezienie. W latach 1945-1956 w więzieniu przetrzymywano więźniów kryminalnych i politycznych.

W 1981 roku do koronowskiego więzienia trafili internowani po wprowadzeniu stanu wojennego.

Zakład Karny w Kornowie stanowi najciekawsze w Polsce połączenie gotyckiej, barokowej i nowożytnej architektury, stanowiącej ilustrację zawiłych dziejów miasta. W tę tradycje wpisuje się nowoczesność na miarę XXI wieku.

Zakład Karny w Koronowie jest jednostką typu zamkniętego dla mężczyzn będących recydywistami penitencjarnymi z oddziałem zakładu karnego typu półotwartego. 1 lutego 2018 roku otworzono oddział terapeutyczny dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo.

Z dniem 1 kwietnia 2018 roku w strukturach jednostki znajdują się:

Oddział Zewnętrzny w Czersku jest jednostką typu otwartego z oddziałem półotwartym, przeznaczonym dla skazanych kobiet młodocianych, odbywających karę po raz pierwszy i recydywistek penitencjarnych. W jednostce przebywają również skazani mężczyźni zatrudnieni przy pracach konserwacyjno-remontowych. Pojemność Oddziału Zewnętrznego ustalona jest na poziomie 129 miejsc dla kobiet.

Oddział Zewnętrzny w Chojnicach podlega organizacyjnie Dyrektorowi Zakładu Karnego w Koronowie. W jednostce przebywają osoby, wobec których zastosowano tymczasowo aresztowanie postanowieniami sądów rejonowych: w Bytowie, w Miastku, w Tucholi oraz w Chojnicach. Pojemność Oddziału Zewnętrznego ustalona jest na poziomie 132 miejsc.

Oddział tymczasowego zakwaterowania skazanych w Ośrodku Doskonalenia Kadr Służby Więziennej w Suchej dla 45 skazanych.

Pojemność łączna jednostki wynosi 838 miejsc.

W zakładzie realizuje się nauczanie w liceum ogólnokształcącym, prowadzone są kwalifikacyjne kursy zawodowe: sporządzanie potraw i napojów (kucharz), produkcja wyrobów cukierniczych (cukiernik) oraz gimnazjum.

W jednostce realizowane są programy resocjalizacyjne sprzyjające resocjalizacji mężczyzn. Więźniowie korzystają z szerokiej oferty zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych na terenie zakładu i poza jego murami. W Zakładzie realizowane są kursy, współfinansowane ze środków unijnych dla osadzonych.

kpt. Arkadiusz Bargieł

Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej