Informacje ogólne

Jednostka podlega Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Bydgoszczy.

Jest zakładem karnym typu zamkniętego z oddziałami  zakładu karnego typu półotwartego i aresztu śledczego dla kobiet i mężczyzn. Karę pozbawienia wolności odbywają tu osadzeni młodociani, odbywający karę pozbawienia wolności po raz pierwszy a także w przypadku kobiet, recydywistki penitencjarne.                                     

Pojemność jednostki to 1426 osadzonych, w tym 26 miejsc w Domu dla Matki i Dziecka i 13 miejsc w oddziale ginekologiczno - położniczym.

W jednostce funkcjonują: oddział terapeutyczny dla skazanych kobiet uzależnionych od alkoholu, oddział terapeutyczny dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo, oddział ginekologiczno - położniczy, Dom dla Matki i Dziecka i Centrum Kształcenia Ustawicznego.

Trochę historii

Historia Zakładu Karnego Nr 1 w Grudziądzu znana jest z nielicznych publikacji. Zachowane przekazy nie dają jednolitego, pełnego obrazu historii jednostki. Zakład karny usytuowany jest w centrum miasta, przy ul. Wybickiego 10/22, dawnej ulicy Kwidzyńskiej. Początki historyczne tego miejsca sięgają XVIII wieku, kiedy to starosta grudziądzki Jerzy Mniszech dnia 20 stycznia 1749 roku odstąpił ojcom reformatorom od Św. Franciszka grunt pod budowę kościoła i klasztoru. Podzamcza własność starosty była terenem o wielkości 6 ha 65 ar. Na mocy przywileju króla polskiego Fryderyka Augusta III Sasa w 1750 r. zbudowano późnobarokowy kościół pod wezwaniem Św. Krzyża, a obok niego klasztor w formie czworoboku  z krużgankami i kwadratowym dziedzińcem w środku. Wygrodzono też obszerny sad i uprawny ogród.

Po rozbiorach Polski Grudziądz znajdował się na terenie zaboru pruskiego. Król Prus Wilhelm III wrogo nastawiony do wszelkich przejawów polskości i kościoła katolickiego dokonał 06.04.1801r. kasaty klasztoru. Obiekt przeznaczył na samorządowy dom poprawczy i opieki społecznej pod nazwą „Instytut Dobroczynności”. Urządzono w nim także więzienie państwowe. Do rozbudowy i podwyższenia murów używano cegieł rozbiórkowych z grudziądzkiego zamku krzyżackiego. W 1804 r. mieszkania zakonników zamieniono na cele więzienne i sale pracy. Instytut umiejscowiono w dawnym klasztorze, więzienie oddano do użytku w 1805 r. Kolejna rozbudowa miała miejsce w 1813 roku. Dobudowano wówczas nowe skrzydło do dawnego klasztoru, a po 1845 r. „Instytut Dobroczynności” także przeznaczono na więzienie. Kościół parafialny w 1832 r. stał się wyłącznie kaplicą więzienną, początkowo dla katolików i ewangelików, a później – tylko dla katolików, ponieważ cały zakład, aż do 1939 roku przeznaczony był wyłącznie dla skazanych wyznania rzymsko – katolickiego. W 1855 roku stan więźniów tego zakładu wynosił 1054 mężczyzn i 308 kobiet. Początkowo skazani mężczyźni byli zatrudniani jako tania siła robocza przy pracach budowlanych na terenie miasta (np. modernizacja cytadeli, budowa koszar), a po 1850 r. dwaj grudziądzcy przemysłowcy zbudowali na terenie więzienia przędzalnię bawełny   i stołówkę. Więźniowie mogli pracować na terenie zakładu. W 1889 r. na terenie zakładu zbudowano budynek szpitalny, a w 1902 r. oddano w nim oddział psychiatrii więziennej, gdzie leczono i prowadzono obserwacje sądowe skazanych z zaburzeniami psychicznymi.

Na początku I wojny światowej Niemcy obawiając się inwazji rosyjskiej rozwiązali dom karny, rozsyłając osadzonych do innych zakładów. Cały obiekt przejęło wojsko dla swoich celów, również jako szpital polowy. W dniu wyzwolenia Grudziądza 23.01.1920 r. kompleks byłego więzienia przejęty został przez polskie władze sądowe. Organizacją nowego więzienia polskie władze powierzyły por. Julianowi Maciejewskiemu z Poznania. W dniu 02.04.1920 r. po wyremontowaniu, uporządkowaniu i elektryfikacji cel dokonano uroczystego otwarcia Domu Karnego w Grudziądzu.
Pierwsze zaprzysiężenie urzędników miało miejsce 02.12.1920 roku. W roku 1936 pojemność więzienia wynosiła 680 miejsc, ale przebywało w nim nawet 820 skazanych. Więzienie stanowiło 7 pawilonów, otoczonych 4 – metrowym murem z 4 punktami obserwacyjnymi. W więzieniu działał szpital okręgowy i szpital psychiatryczny oraz czterooddziałowa szkoła. Skazani pracowali w warsztacie stolarskim, szewskim, krawieckim, introligatorskim, ślusarskim i w ogrodzie owocowo – warzywnym. W okresie międzywojennym działała także biblioteka (ok. 2200 książek) i koło oświatowe. Można było korzystać z posług religijnych w ramach kościoła rzymsko – katolickiego. Podczas okupacji hitlerowskiej w latach 1939 – 45 zakład karny był w rękach niemieckich. Po odzyskaniu niepodległości zakład przeznaczony był dla mężczyzn, a w 1949 zmienił profil na żeński. W zakładzie pozostawała mała grupa skazanych mężczyzn, zatrudnionych przy pracach gospodarczych.

Kolejne lata przynosiły zmiany, np. w pojemności i przeznaczeniu jednostki. Nadal istniał szpital więzienny. Do roku 1993 z oddziałami: wewnętrznym, chirurgicznym z ambulatorium z izbą chorych, z oddziałem położniczo – ginekologicznym (istnieje jako jedyny w kraju do dnia dzisiejszego) oraz oddziałem leczniczo – wychowawczym dla skazanych z anomaliami psychicznymi.

Od XI 1949 r. istnieje w zakładzie karnym możliwość wychowywania dzieci w tzw. „żłobku”, później – Domu dla Matki i Dziecka, do 3 roku ich życia. Skazane kobiety od roku 1957 mogły i mogą uzupełniać wykształcenie: najpierw w Zbiorczym Zakładzie Szkolnym, później – w Zespole Szkół dla Dorosłych, dziś - w Centrum Kształcenia Ustawicznego. Od lat 5O-ych w zakładzie szeroko realizowano zatrudnienie podopiecznych osadzonych w przemyśle odzieżowym. W latach 1972 – 2003 na terenie jednostki funkcjonowało Przedsiębiorstwo Przemysłu Odzieżowego, dające zatrudnienie odpłatne głównie skazanym kobietom.

Od roku 1983 funkcjonuje w jednostce oddział terapeutyczny dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo /aktualna nazwa/, a od roku 1995 - oddział terapeutyczny dla kobiet uzależnionych od alkoholu.

Działania

Obok specyficznych oddziaływań wychowawczych, np. kierowanych w stosunku do osadzonych kobiet ciężarnych, matek, uczennic, w jednostce realizowane są szeroko programy, sprzyjające readaptacji społecznej osadzonych, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Osadzeni korzystają z bardzo szerokiej oferty zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych na terenie zakładu karnego i poza więziennymi murami, uczestniczą w zajęciach Klubu pracy, biorą udział w kursach współfinansowanych ze środków unijnych.

Osadzeni chętnie podejmują się pracy na rzecz środowiska lokalnego: odpłatnie - w grudziądzkich  i podmiejskich firmach oraz nieodpłatnie - na rzecz samorządu terytorialnego, organów administracji publicznej, przy pracach wykonywanych na cele charytatywne   ( łącznie ok. 100 osób).

Od dziesięciu lat jednostka organizuje Ogólnopolskie Seminaria Naukowe - cykl pt. "Kobieta w izolacji", w których uczestniczą środowiska naukowe z terenu całego kraju oraz praktycy – więziennicy.

Zakład Karny Nr 1 w Grudziądzu zatrudnia 405 funkcjonariuszy oraz 44 pracowników cywilnych (w tym lekarzy i nauczycieli).

Tekst: ppłk Helena Reczek, mjr Tomasz Trzebiatowski

Zdjęcie: Adam Kitzermann

Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej