Areszt Śledczy w Warszawie-Mokotowie jest jednostką penitencjarną w stanie likwidacji. Na jego terenie powstaje Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Ustalona czasowa pojemność jednostki to 51 miejsc na oddziale obserwacji sądowo - psychiatrycznej.
Areszt Śledczy w Warszawie-Mokotowie należy do jednych z najbardziej rozpoznawalnych jednostek penitencjarnych w Polsce. Jego historia rozpoczyna się w roku 1902 kiedy to został wmurowany kamień węgielny pod przyszłe więzienie karne, będące elementem nowego systemu penitencjarnego Imperium Rosyjskiego. Jego oficjalne otwarcie nastąpiło w roku 1904. Pierwotna pojemność więzienia wynosiła 800 miejsc. Na terenie więzienia działała: kuchnia, ślusarnia, szpital, piekarnia, stolarnia, pralnie. Więzienie posiadało własną elektrownię i było podłączone do kanalizacji miejskiej i było jedną z najnowocześniejszych jednostek tego typu Rosji. Do wybuchu I wojny światowej wiezienie mokotowskie było uznawane za jedno z najcięższych na terenie zaboru rosyjskiego. Po stłumieniu rewolucji w 1905-1907 roku władze carskie osadzały tu przede wszystkim więźniów politycznych. W latach 1915-1918 więzienie było zarządzane przez Niemców, po opanowaniu przez nich Warszawy, którzy zmienili jego nazwę na: „Więzienie Karne na Mokotowie”.1 września 1918 więzienie mokotowskie zostało przejęte od niemieckiej załogi, przez polskie władze. W 1919 roku w wyniku reorganizacji struktury administracji więziennej w Polsce, zostaje utworzona „Dyrekcja w Mokotowie”, która obejmuje swoim nadzorem więzienia okręgu warszawskiego, siedleckiego i łomżyńskiego. Samo więzienie przyjmuje nazwę: „Więzienie Karne w Mokotowie”. W 1928 roku więzienie zostaje zaliczone do tzw. I klasy, czyli przeznaczone do odbywania kar ciężkiego więzienia nie krótszych niż trzy lata z wyłączeniem więźniów recydywistów. W ramach resocjalizacji przez pracę więźniowie mieli obowiązek pracy na terenie więzienia w warsztatach (stolarnia, ślusarnia, piekarnia, zakład szewski, krawiecki oraz w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, która działała na terenie więzienia), zatrudnionych było 500 więźniów. Na terenie więzienia działała także szkoła ogólnokształcąca oraz zawodowa.
Po przegranej wojnie obronnej w 1939 roku Polska znalazła się pod okupacją niemiecką, samo więzienie mokotowskie zostało przejęte przez władze niemieckie, które po remoncie trwającym od IX 1939 do I 1940 ponownie je otworzyły. Byli tu przetrzymywani zarówno Polacy jak i Niemcy. Na okres okupacji niemieckiej przypada okres największego przeludnienia więzienia, w którym przetrzymywano 2500 osób, w tym kobiety. Więźniowie byli transportowani stąd do innych więzień oraz do obozów koncentracyjnych. W związku z wybuchem powstania warszawskiego Niemcy podjęli decyzję o likwidacji więźniów (było ich wtedy 808 osób), którą przeprowadzały oddziały Waffen SS. W więzieniu wybuchł bunt zorganizowany przy pomocy okolicznych mieszkańców w wyniku, którego udało się ocalić około 200 osób. W trakcie samego powstania Niemcy wykorzystywali więzienie na miejsce masowych egzekucji ludności Warszawy. Po wyzwoleniu Warszawy więzienie było początkowo wykorzystywane przez Rosjan do przetrzymywania jeńców niemieckich. W latach 1945-56 więzienie mokotowskie było centralnym więzieniem dla więźniów Politycznych w Polsce i podlegało Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Przebywali tu więźniowie polityczni, żołnierze AK i polskich formacji na Zachodzie, działacze niepodległościowi. Według oficjalnych danych w tym okresie wykonano tu 350 wyroków śmierci (min. gen. Fieldorf-Nil). W roku 1956 więzienia w całej Polsce przeszły pod zarząd MS, a w1957 roku powstają pierwsze działy penitencjarne mające zajmować się resocjalizacją skazanych. Nadal w więzieniu znajduje się specjalny blok oddany do dyspozycji Służby Bezpieczeństwa, gdzie przetrzymywani są „specjalni więźniowie” W 1968 roku do więzienia mokotowskiego trafia spora grupa studentów uczestniczących w protestach przeciwko władzom. Natomiast w roku 1981, po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, więzienie staje miejscem internowania działaczy Solidarności.
W roku 1989 po upadku komunizmu zostają zlikwidowane oddziały podległe SB, a samo więzienie zostaje wyremontowane i przebudowane. W ramach działalności resocjalizacyjnej i walki z uzależnieniami w roku 1993 powstaje oddział terapeutyczny dla osób uzależnionych od alkoholu ATLANTIS. W roku 2003 zostaje oddany do użytku najnowocześniejszy w Polsce pawilon specjalny przeznaczony dla osadzonych stwarzających poważne zagrożenie dla społeczeństwa i jednostki penitencjarnej. W dniu 29 września 2011 r. w Katedrze Warszawsko-Praskiej odbyła się uroczystość nadania sztandaru Aresztowi Śledczemu w Warszawie-Mokotowie. Tego dnia na terenie jednostki otworzona została Izba Pamięci poświęcona historii Służby Więziennej.


 

Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej