Sztuka, która łączy za murami

W Zakładzie Karnym w Nowym Wiśniczu odbyło się wyjątkowe spotkanie rodzinne, realizowane w ramach polskiej odsłony międzynarodowego projektu „Inside Out: Expressing the Unspoken” pod auspicjami europejskiej sieci Children of Prisoners Europe (COPE). Celem inicjatywy jest wsparcie relacji rodzinnych osób pozbawionych wolności, przeciwdziałanie stygmatyzacji dzieci z doświadczeniem uwięzienia rodzica oraz humanizacja przestrzeni więziennej. 

Podtrzymywanie więzi z najbliższymi stanowi jeden z kluczowych filarów readaptacji społecznej skazanych. Wydarzenie zorganizowano w nowatorskiej, opartej na sztuce formule, która pozwoliła przekształcić standardowe widzenie w przestrzeń twórczego dialogu, wzajemnego szacunku i budowania poczucia bezpieczeństwa. 

Bezpieczna przestrzeń i emocje najmłodszych

Spotkanie rozpoczęło się od dedykowanych warsztatów dla dzieci, prowadzonych przez interdyscyplinarny zespół specjalistów i terapeutów. Dzieci odwiedzającego swojego tatę w więzieniu wzięły udział w zajęciach oswajających surową specyfikę jednostki penitencjarnej. Za pomocą metaforycznych ćwiczeń oraz języka kolorów, dzieci miały możliwość nazwania swoich odczuć – od ekscytacji, przez zmęczenie procedurami wejścia, aż po tęsknotę. Następnie, poprzez różnorodne techniki plastyczne, tworzyły własne prace będące wyrazem ich świata wewnętrznego lub osobistym przesłaniem dla taty. 

W tym samym czasie osadzeni ojcowie brali udział we własnym ćwiczeniu twórczym. Na kartach papieru formułowali listy i rysunki dla swoich dzieci, rozpoczynające się od słów: „Chciałbym Ci powiedzieć...”, co pozwoliło im na nowo zdefiniować swoją rodzicielską rolę i wyrazić emocje, na które na co dzień brakuje miejsca. 

Muzyka i symboliczna „Czysta Kartka”

Kluczowym momentem było połączenie obu grup. Lody przełamała wspólna sesja muzyczna i śpiew, który wypełnił dziedziniec uśmiechem i energią, obniżając naturalne w takich okolicznościach napięcie. 

Kulminacyjnym punktem warsztatów stało się wspólne dzieło na wielkim formacie – „Czysta Kartka”. Na rozłożonym na podłodze wielometrowym arkuszu białego papieru dzieci wraz z ojcami wspólnie rysowały i opisywały swoje marzenia, plany oraz nadzieje na przyszłość. Symboliczna biel stała się przestrzenią wolną od uprzedzeń i ciężaru przeszłości, gdzie nakładające się na siebie odciski dłoni i rysunki przypominały o sile rodzinnych więzi. 

Całość procesu twórczego była dokumentowana przez fotografa. Wykonane zdjęcia – ukazujące godność, emocje i perspektywę dziecka – posłużą w kolejnym etapie projektu. Zostaną zaprezentowane podczas specjalnej wystawy towarzyszącej warsztatom szkoleniowym dla nauczycieli oraz pedagogów.

Niezwykle istotnym fundamentem całego przedsięwzięcia była wzorowa i pełna zaufania współpraca pomiędzy kadrą Służby Więziennej a zespołem realizatorów projektu, terapeutami i ekspertami. Organizacja tak wieloaspektowego wydarzenia na terenie jednostki penitencjarnej wymagała precyzyjnej koordynacji, otwartości oraz elastyczności z obu stron. To partnerskie współdziałanie pokazało, jak wspólny dialog środowiska penitencjarnego z organizacjami społecznymi i specjalistami pracującymi z dziećmi potrafi przełamywać bariery i budować nowoczesne, humanistyczne standardy w praktyce resocjalizacyjnej

Projekt koordynuje z ramienia Children of Prisoners Europe Ewelina Startek we współpracy z profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Małgorzatą Michel oraz Kołem Naukowym Pedagogów Resocjalizacyjnych UJ. Fotografia – Jacek Taran.