CENTRALNY ZARZĄD SŁUŻBY WIĘZIENNEJ
Fundusze europejskie
POWER 2014-2020
Projekt pn. „Podniesienie kwalifikacji zawodowych więźniów w celu ich powrotu na rynek pracy po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności” realizowany przez więziennictwo w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
Status projektu: w trakcie realizacji
Okres realizacji: 2016 - 2021
Wartość całkowita Projektu: 132 249 773,70 zł
Dofinansowanie projektu z UE: 111 460 109, 27 zł
Głównym celem realizowanego przez Służbę Więzienną projektu jest wzrost aktywności zawodowej i społecznej więźniów oraz zwiększenie ich zdolności do zatrudnienia. Nabycie przez skazanych nowych umiejętności zawodowych przyczyni się do wzrostu ich szans na wyjście z obszaru szczególnie zagrożonego wykluczeniem społecznym i spowoduje płynne oraz aktywne odnalezienie się na rynku pracy po opuszczeniu jednostki penitencjarnej.
W ciągu pięciu lat, w zakładach karnych i aresztach śledczych, zostanie przeszkolonych ponad 48 tys. więźniów, kobiet i mężczyzn w ramach zawodów, które pozwolą na ich zatrudnienie zarówno w trakcie odbywania kary, jak i po opuszczeniu zakładu karnego. Projekt jest odpowiedzią na lokalne potrzeby rynków pracy oraz występujących tam deficytów zawodowych i będzie dynamicznie do nich dostosowywany. Ponadto stanowi on uzupełnienie Rządowego Programu Pracy Więźniów. Osoby pozbawione wolności będą kształcić się m.in. w zawodach ogólnobudowlanych, gastronomicznych, zagospodarowania terenów zielonych, opiekuna osoby niepełnosprawnej, fryzjera, szwacza, spawacza, florysty oraz w zakresie obsługi wózków widłowych.
Projekt zakłada, że 56 % absolwentów kursów podejmie zatrudnienie już w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, które będzie miało charakter zarówno odpłatny np.: na rzecz kontrahentów zewnętrznych jak również nieodpłatny np.: na rzecz samorządów terytorialnych. Realizacja projektu przygotuje skazanych także do podjęcia pracy w halach produkcyjnych, powstających w zakładach karnych.
Dzięki udziałowi w projekcie skazani nabędą atrakcyjne i poszukiwane na rynku pracy umiejętności zawodowe, dające odpowiednią gratyfikację finansową pozwalającą na prawidłowe funkcjonowanie w środowisku otwartym, a także nabędą umiejętności społeczne m.in. zdolność racjonalnego gospodarowania czasem, autoprezentacji, radzenia sobie z negatywnymi emocjami, sposobami poszukiwania pracy, prowadzenia rozmów z potencjalnym pracodawcą, itp. W projekcie wsparcie otrzymają skazani dobrowolnie zgłaszający się do udziału (z wyjątkiem osób, które po opuszczeniu więzienia będą pobierały emeryturę lub rentę), spełniający kryteria:
- posiadający nieodległy termin końca odbywania kary pozbawienia wolności (nie więcej niż 2 lata) lub nie więcej niż 2 lata do nabycia uprawnień formalnych pozwalających do ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z pozostałej części kary;
- zainteresowane nabyciem, podniesieniem bądź zmianą posiadanych kwalifikacji zawodowych;
- posiadający pozytywną opinię właściwej Komisji Penitencjarnej w zakresie możliwości udziału w projekcie.
Wsparciem w pierwszej kolejności będą objęci skazani nie posiadający żadnego wykształcenia lub też mający przerwę w wykonywaniu wyuczonego zawodu. Zaniedbania w wykształceniu, długoletnie bezrobocie, często długoterminowe wyroki powodują u osadzonych odrealnienie na rynku pracy. Blisko połowa skazanych posiada wykształcenie podstawowe lub gimnazjalne, co stawia tą grupę osób w złej sytuacji na rynku pracy. Wsparciem objęte też będą osoby niepełnosprawne oraz osoby posiadające wykształcenie zawodowe, średnie lub wyższe, a nie pracujące dotychczas w wyuczonych profesjach.
Realizacja projektu zwiększy szanse na aktywne zaistnienie w społeczeństwie po zakończeniu izolacji więziennej, w tym na rynku pracy. Przyczyni się do zmniejszenia bezrobocia w grupie osób, które opuściły zakłady karne ze względu na fakt, iż beneficjenci projektu posiadać będą umiejętności odpowiadające w większym zakresie na potrzeby pracodawców.
Oficjalna strona internetowa poświęcona programowi: https://www.power.gov.pl/
Harmonogramy szkoleń w poszczególnych Okręgowych Inspektoratach Służby Więziennej.
Norweski Mechanizm Finansowy 2009-2014
Tytuł programu: PL 17 „Wsparcie Służby Więziennej, w tym sankcji pozawięziennych”
Wykaz projektów realizowanych w ramach programu:
- Realizacja szkoleń podnoszących kompetencje społeczno-zawodowe więźniów oraz stworzenie warunków ułatwiających podtrzymywanie więzi rodzinnych w celu zwiększenia efektywności ich powrotu do społeczeństwa po zakończeniu odbywania kary.
- Realizacja szkoleń kadry Służby Więziennej podnoszących kwalifikacje zawodowe w celu zapewnienia właściwego poziomu stosowania kary pozbawienia wolności zgodnie z międzynarodowymi zasadami praw człowieka.
- Realizacja szkoleń kadry Służby Więziennej ukierunkowanych na podniesienie umiejętności służących prawidłowemu wykonywaniu obowiązków służbowych.
- Wzmocnienie systemów ochrony jednostek penitencjarnych w oparciu o Grupy Interwencyjne Służby Więziennej.
- Utworzenie i wdrożenie systemów teleinformatycznych służących podniesieniu poziomu zarządzania jednostkami penitencjarnymi.
- Wzmocnienie sprzętowe i modernizacja systemu kształcenia kadry Służby Więziennej w ramach szkół resortowych.
- Upowszechnienie stosowania kar nieizolacyjnych i środków probacyjnych
w systemie sądownictwa karnego.
Status projektów: zakończone
Okres realizacji: 2011-2017
Wartość całkowita Programu: 13 mln EUR
Realizacja działań podjętych w ramach Programu PL 17 pn. „Wsparcie Służby Więziennej, w tym sankcji pozawięziennych” pozwoliła na osiągnięcie wyników pozwalających na zmniejszenie różnic ekonomicznych i społecznych w Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz wzmocnienie współpracy bilateralnej między Norwegią i Polską. Cele te osiągnięto m.in. przez wsparcie finansowe, które Norwegia przyznała Polsce na działania zmierzające do poprawy systemu penitencjarnego. Wdrażany Program oparto na założeniu, że poprawa jakości funkcjonowania systemu penitencjarnego zagwarantuje pełniejsze przestrzeganie praw człowieka wobec skazanych, przez zmniejszenie dolegliwości odbywania kary pozbawienia wolności, zapewniając w ten sposób spełnienie międzynarodowych standardów w tym zakresie. Uwzględniając poziom osiągniętych w konsekwencji wdrażania Programu rezultatów oraz wyników należy wskazać, iż przyjęte założenia udało się zrealizować.
Realizacja Programu pozwoliła na rozwiązanie, problemów zdiagnozowanych na etapie przygotowania propozycji Programu w szczególności w postaci niewystarczającej liczby szkoleń kierowych do więźniów oraz do kadry Służby Więziennej, niedostatecznego wyposażenia Grup Interwencyjnych Służby Więziennej oraz Grup Konwojowych, braku specjalistycznych i kompatybilnych systemów teleinformatycznych pozwalających na podniesienie poziomu zarządzania jednostkami penitencjarnymi oraz braku teleinformatycznego systemu szkolenia zawodowego i doskonalącego funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej. Ponadto realizacja działań określonych w Programie była odpowiedzią na problem w postaci braku wystarczającej ilości szkoleń upowszechniających kary nieizolacyjne i środki probacyjne, jako alternatywę wobec kary pozbawienia wolności zwłaszcza w kontekście niskiego poziomu stosowania tych kar w Polsce.
Uwzględniając zarówno katalog problemów zdefiniowanych w kontekście wdrażania Programu jak i jego efekty należy wskazać, iż w sposób adekwatny odpowiadał on na potrzeby grup docelowych a więc w szczególności potrzeby szkoleniowe zarówno osób pozbawionych wolności oraz kadry Służby Więziennej oraz potrzeby instytucjonalne Służby Więziennej. Ponadto dzięki realizacji projektu predefiniowanego nr 7 udało się odpowiedzieć na potrzeby szkoleniowe grup docelowych zaangażowanych w stosowanie kar alternatywnych w stosunku do kary pozbawienia wolności. Przedmiotowe pozwoliło na zwiększenie poziomu stosowania kar wolnościowych orzekanych w Polsce.
Finalne efekty Programu pozwoliły na osiągnięcie rezultatów określonych w Memmorandum of Understanding tj.:
- Zwiększone kompetencje osadzonych oraz kadry Służby Więziennej (SW),
- Częstsze stosowanie rozwiązań alternatywnych wobec kary pozbawienia wolności.
Program realizowany był poprzez 7 projektów predefiniowanych.
Zmierzając do osiągnięcia rezultatu określonego w pkt nr 1 Operator Programu PL17 nadzorował sposób wdrażania projektów predefiniowanych nr 1-6, których realizacja rozpoczęła się w końcu czerwca 2013 r. Wdrażanie projektów nr 1-4 i nr 6 zakończyło
się z dniem 31 grudnia 2015 r., zaś projektu nr 5 z końcem 2016 r.
W wyniku realizacji projektu predefiniowanego nr 1 w ramach, którego wsparcie kierowane było do osadzonych, łącznie zorganizowano 401 szkoleń zawodowych, w ramach, których osadzeni uzyskali 4 211 certyfikatów oraz 1 042 przeszkoleń kompetencyjnych miękkich w ramach, których osadzeni uzyskali 11 043 certyfikaty. Ponadto zorganizowano 30 treningów z zakresu dogoterapii po ukończeniu, których osadzeni uzyskali 236 certyfikatów.
W wyniku realizacji projektów predefiniowanych nr 2 – 6 w ramach, których wsparcie kierowane było do kadry SW łącznie zorganizowano szkolenia i inne formy wsparcia, w ramach, których funkcjonariusze i pracownicy SW uzyskali 34 541 certyfikatów.
W wyniku realizacji projektu nr 7, który rozpoczął się we wrześniu 2014 r.i trwał do dnia 30 kwietnia 2017 r. zrealizowano 63 szkolenia dla 5 743 osób zaangażowanych w orzecznictwo oraz realizację kar nie izolacyjnych, które uzyskały stosowne certyfikaty.
Realizacja projektów predefiniowanych pozwoliła na osiągnięcie wyników określonych w umowie w sprawie Programu w pełnym zakresie. W wielu przypadkach zaplanowane pierwotnie wskaźniki zostały przekroczone. Wartym podkreślenia jest też fakt, że poszerzenie grup podmiotów, które zostały objęte wsparciem znalazło swoje odbicie w trwałości i zasięgu oddziaływania osiągniętych rezultatów.
Wartym podkreślenia jest fakt, iż w wyniku zwiększenia kompetencji wzrosło poczucie samozadowolenia kadry Służb Więziennej z wykonywanej pracy, co wpływa na poziom realizacji zadań readaptacyjnych podejmowanych wobec więźniów. i efektywność ich powrotu do społeczeństwa po zakończeniu odbywania kary.
Istotna jest również zmiana w sposobie podejścia sędziów, którzy w wyniku działań podejmowanych w ramach projektu mogli dostrzec zalety płynące z częstszego orzekania kar alternatywnych w stosunku do kary pozbawienia wolności (dotyczy to zwłaszcza kary grzywny i kary ograniczenia wolności), co potwierdza wzrost poziomu orzekanych kar alternatywnych z 33% do 55,1 % w stosunku ogólnej liczby orzekanych kar.
Przez cały okres wdrażania Programu podejmowano działania w ramach współpracy bilateralnej, ze szczególnym udziałem norweskiego partnera programu :
- Finansowane ze środków Funduszu Współpracy Dwustronnej ustanowionego na poziomie Programu:
- realizowane przez partnerów Programu na poziomie strategicznym na podstawie umowy partnerskiej. Przedmiotowe działania realizowano m. in. poprzez organizację:
- konferencji, seminariów, spotkań oraz wizyt studyjnych podejmowanych bezpośrednio przy udziale partnerów Programu,
- wyjazdów bilateralnych z udziałem przedstawicieli zakładów karnych i aresztów śledczych w ramach tzw. „shadowing job”.
- realizowane w ramach 7 projektów wdrażanych przez Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu finansowanych ze środków Funduszu Współpracy Dwustronnej ustanowionego na poziomie Programu.
- Finansowane ze środków projektów predefiniowanych nr 2, 6 i 7 w ramach, których nawiązano partnerstwa pomiędzy beneficjentami projektów a podmiotami z Norwegii. W ramach współpracy realizowano działania bilateralne określone w ramach umów partnerskich.
Realizacja projektów predefiniowanych pozwoliła na osiągnięcie wyników określonych
w umowie w sprawie Programu w pełnym zakresie. W wielu przypadkach zaplanowane pierwotnie wskaźniki zostały przekroczone.
Łącznie w wyniku szkoleń zrealizowanych w ramach projektów predefiniowanych uzyskano certyfikaty w liczbie:
- w ramach projektu nr 1 - osoby pozbawione wolności uzyskały 15 490 certyfikatów,co stanowi 282 % w stosunku do zaplanowanej w umowie liczby 5 500 certyfikatów. Powstała różnica wynika zarówno ze zwiększenia wartości projektu jak również z powstałych oszczędności.
- w ramach projektów nr 2 nr 6 - funkcjonariusze oraz pracownicy Służby Więziennej uzyskali 34 541 certyfikatów co stanowi 130 % w stosunku do zaplanowanej w umowie liczby 26 570 certyfikatów. Przedmiotowa różnica wynika z powstałych w ramach projektów oszczędności.
- w ramach projektu nr 7 – osoby objęte wsparciem uzyskały 5 743 certyfikaty, co stanowi 115 % w stosunku do zaplanowanej w umowie liczby 5 000 certyfikatów. Przedmiotowa różnica wynika z powstałych w ramach projektu oszczędności.
Również wzrost procentowy osób skazanych na kary alternatywne w stosunku do kary pozbawienia wolności (kara grzywny i ograniczenia wolności) w trakcie realizacji projektu wzrósł z 33 % do 55,1 % i przekroczył planowane w umowie zwiększenie do 43 % orzekanych kar wolnościowych.
Realizacja działań w ramach Programu pozwoliła na osiągnięcie rezultatów na poziomie znacznie wyższym od pierwotnie zakładanych w tym w ramach:
- projektu predefiniowanego nr 1 zorganizowano 1447 szkoleń oraz kursów kierowanych do osób pozbawionych wolności, co stanowi 264,5% w stosunku do wskaźników określonych we wniosku o dofinansowanie projektu w liczbie 547 szkoleń.
- projektów predefiniowanych nr 2, 3, 4, 5, 6 zorganizowano 6492 szkoleń, kursów oraz studiów podyplomowych dla kadry Służby Więziennej, co stanowi 187% w stosunku do wskaźników określonych w ramach wniosków o dofinansowanie projektów w liczbie 3470 szkoleń.
- projektu predefiniowanego nr 7 zorganizowano 63 szkolenia kierowane do osób zajmujących się zagadnieniami związanymi z orzekaniem przez wymiar sprawiedliwości kar nieizolacyjnych, co stanowi 126% w stosunku do wskaźników określonych w ramach wniosku o dofinansowanie projektu w liczbie 50 szkoleń.
Projekt pn. Pilotażowe kompleksy penitencjarne Norweski Mechanizm Finansowy 2014-2021
BENEFICJENT:
Centralny Zarząd Służby Więziennej w partnerstwie ze Szkołą Wyższą Wymiaru Sprawiedliwości oraz norweskim więziennictwem.
WARTOŚĆ CAŁKOWITA PROJEKTU:
56 471 000,00 EUR
OKRES REALIZACJI:
4 listopada 2020 r. – 30 kwietnia 2024 r.
Głównym celem Projektu jest realizacja innowacyjnych działań zmierzających do poprawy systemu penitencjarnego w Polsce pozwalających na zmniejszenie poziomu recydywy. Zakres zadań został określony w wyniku współpracy z Partnerami Projektu i zakłada wdrożenie trzech uzupełniających się modułów pozwalających na osiągnięcie zakładanych rezultatów. Ponadto z uwagi na partnerski charakter Projektu w ramach każdego modułu zakłada się organizację licznych działań bilateralnych z udziałem Partnerów Norweskich. Zakres zadań partnerskich został określony w ramach umowy partnerskiej.
Działania planowane do realizacji w ramach projektu ukierunkowane są na utworzenie optymalnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, jak również zakłada się maksymalizację korzyści płynących z udzielonego wsparcia poprzez przemodelowanie systemu szkolenia kadry Służby Więziennej tak, aby możliwe było jej profesjonalne wyszkolenie zarówno w okresie wdrażania projektu, jak również wiele lat po jego zakończeniu. Uwzględniając konieczność kontynuacji działań projektowych w perspektywie wielu lat po zakończeniu realizacji projektu przyjęto, iż sposób funkcjonowania kompleksów penitencjarnych oparty zostanie o sprawdzone mechanizmy określone w obowiązujących przepisach prawnych. Takie podejście spowoduje brak konieczności dokonywania zmian legislacyjnych, co mogłoby spowodować zagrożenie dla utrzymania trwałości projektu. Dzięki wdrożeniu rozwiązań systemowych zakłada się, iż realizowane w ramach Projektu szkolenia będą kontynuowane po zakończeniu okresów ich realizacji. Wypracowanie rozwiązań powszechnie obowiązujących w służbie będzie skutkowało możliwością ich wykorzystania po zakończeniu projektu przy wykorzystaniu niższych nakładów finansowych. Trwałość rozwiązań zostanie zapewniona również poprzez budowę infrastruktury i rozwój odpowiednich programów rehabilitacyjnych dla więźniów. W odniesieniu do personelu więziennego zrównoważony rozwój zostanie osiągnięty poprzez analizę luk kompetencyjnych, która posłuży jako podstawa do opracowania programów szkoleniowych dla personelu więziennego po zakończeniu projektu, a także włączenie efektów projektu do programów nauczania Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości. Zapewniając trwałość projektu zabezpieczone zostaną środki na pokrycie kosztów utrzymania oraz ubezpieczenia środków trwałych zakupionych w ramach Projektu oraz na kontynuację przyjętych rozwiązań w tym m.in. funkcjonowanie przyjętego systemu diagnostyczno-prognostycznego oraz systemu szkolenia kadry Służby Więziennej.
Więcej: Projekt pn. Pilotażowe kompleksy penitencjarne Norweski Mechanizm Finansowy 2014-2021
Zespół Funduszy Europejskich Centralnego Zarządu Służby Więziennej jest odpowiedzialny za m.in. pozyskiwanie zagranicznych środków pomocowych służących rozwojowi i modernizacji Służby Więziennej w zakresie efektywności wykonania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania, a także za bieżącą realizację projektów Dyrektora Generalnego Służby Więziennej współfinansowanych
ze środków unijnych.
Kierownik Zespołu Funduszy Europejskich CZSW:
mjr Beata Skolmowska
Kontakt:
ul. Rakowiecka 37a,
02-521 Warszawa,
tel. 022 640 84 11,
e-mail: ze@sw.gov.pl
Do zakresu działania Zespołu Funduszy Europejskich należy m.in.:
- opracowywanie i przedkładanie Dyrektorowi Generalnemu Służby Więziennej informacji dotyczących możliwości pozyskiwania przez Służbę Więzienną środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych;
- inicjowanie działań zmierzających do pozyskiwania przez Centralny Zarząd Służby Więziennej środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych;
- współpraca z jednostkami organizacyjnymi więziennictwa w zakresie pozyskiwania środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych;
- inicjowanie i koordynacja współpracy międzynarodowej prowadzonej Centralny Zarząd Służby Więziennej w ramach programów zagranicznych;
- inicjowanie i uczestnictwo w szkoleniach kadry Służby Więziennej z zakresu pozyskiwania i realizacji projektów funduszy finansowanych ze środków zagranicznych.
W okresie przed akcesją Polski do Unii Europejskiej więziennictwo korzystało
ze wsparcia środków unijnych ukierunkowanych na m.in. wzmocnienie struktur wymiaru sprawiedliwości i podniesienie efektywności wykonania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania. Podejmowane wówczas działania współfinansowane były ze środków programów PHARE 1998-2003, którymi zarządzał Minister Sprawiedliwości.
W latach 2005-2008 Centralny Zarząd Służby Więziennej był samodzielnym administratorem projektu „Nowa droga dla byłych więźniów”, który realizowany był w ramach Programu Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL na lata 2004-2006 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Projekt obejmował realizację działań ukierunkowanych na zbudowanie spójnego systemu służącego readaptacji społecznej więźniów i przywracaniu ich na rynek pracy po zakończeniu odbywania kary. Wsparcie w ramach projektu uzyskało łącznie ponad 500 kobiet i mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności w 13 jednostkach penitencjarnych. Wartość udzielonego wsparcia wyniosła blisko 8 mln zł. Centralny Zarząd Służby Więziennej pełnił funkcję Administratora Partnerstwa na Rzecz Rozwoju, w którym uczestniczyli także: Komenda Główna Ochotniczych Hufców Pracy, Rada Naczelna Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, Zarząd Główny Polskiego Czerwonego Krzyża, Krajowa Rada Kuratorów oraz Stowarzyszenie MONAR. Szczegółowe informacje o realizacji projektu umieszczane były na oficjalnej stronie internetowej poświęconej Programowi Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL www.equal.org.pl.
W latach 2008-2014 realizowane były przez Centralny Zarząd Służby Więziennej działania w ramach Poddziałania 1.3.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki na lata 2007-2013. Działania te prowadzone były w ramach 4 projektów systemowych noszących nazwy: „Podniesienie kwalifikacji zawodowych funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej realizujących zadania związane z przywięziennymi Klubami Pracy”, „Penitencjarny doradca zawodowy”, „Cykl szkoleniowo-aktywizacyjny służący podniesieniu kwalifikacji zawodowych osób pozbawionych wolności oraz przygotowaniu ich do powrotu na rynek pracy
po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności” oraz „Aktywizacja społeczno-zawodowa skazanych niepełnosprawnych oraz osób skazanych na karę pozbawienia wolności na podstawie art. 209 § 1 lub 207 § 1 Kodeksu karnego”. Celem głównym projektów było udzielenie wsparcia osobom odbywającym karę pozbawienia wolności w celu przeciwdziałania
ich wykluczeniu społecznemu poprzez przekazywanie umiejętności zawodowych i prospołecznych ukierunkowanych na ułatwienie powrotu do społeczeństwa
po zakończeniu odbywania kary. Wsparcie w ramach projektu uzyskało łącznie ponad 75 tys. kobiet i mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności
w 128 jednostkach penitencjarnych. Wartość udzielonego wsparcia wyniosła ponad 104 mln zł. Szczegółowe informacje o realizacji projektów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki publikowane były na oficjalnych stronach internetowych poświęconych Programowi: www.funduszestrukturalne.gov.pl oraz www.crzl.gov.pl.
W latach 2016 – 2021 w ramach Programu Operacyjnego Wiedza-Edukacja-Rozwój na lata 2014-2020 realizowany był projekt pn. „Podniesienie kwalifikacji zawodowych więźniów w celu ich powrotu na rynek pracy po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności”. Stanowił on kontynuację działań prowadzonych przez więziennictwo w trakcie działań podejmowanych w trakcie realizacji projektów Poddziałania 1.3.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki na lata 2007-2013, a jego głównym celem udzielenie wsparcia osobom odbywającym karę pozbawienia wolności w celu przeciwdziałania
ich wykluczeniu społecznemu poprzez przekazywanie umiejętności zawodowych i prospołecznych ukierunkowanych na ułatwienie powrotu do społeczeństwa
po zakończeniu odbywania kary. Wsparcie w ramach projektu uzyskało 50 tys. kobiet i mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności
w 103 jednostkach penitencjarnych. Wartość udzielonego wsparcia wyniosła ponad 128 mln zł. Szczegółowe informacje o realizacji projektów w ramach Programu Operacyjnego Wiedza-Edukacja-Rozwój publikowane były na oficjalnej stronie internetowej Programu: www.power.gov.pl.
Od 2012 r. w Służbie Więziennej realizowane są także przedsięwzięcia wspieranie finansowo ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego na lata 2009-2014 w ramach Programu PL17 pn. „Wsparcie Służby Więziennej, w tym sankcji pozawięziennych” . Działania te ukierunkowane głównie na udzielanie wsparcia kadrze wymiaru sprawiedliwości w zakresie podniesienia umiejętności zawodowych służących właściwemu wykonywaniu obowiązków służbowych w celu przestrzegania zasad humanitarnego wykonania kary pozbawienia wolności. Działania prowadzone są we współpracy z norweską służbą penitencjarną. Zakończenie realizacji Programu nastąpiło w 2018 r. Szczegółowe informacje o realizacji projektów w ramach Programu PL17 Norweskiego Mechanizmu Finansowego znajdują się na oficjalnych stronach internetowych poświęconych Programowi: www.eog.gov.pl oraz www.sw.gov.pl.
W latach 2020 - 2024 w ramach Programu „Sprawiedliwość” Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 realizowany był projekt pod nazwą „Pilotażowe kompleksy penitencjarne”. Jego rezultatem była m.in. realizacja
4 inwestycji budowlanych, w ramach których postały nowoczesne kompleksy penitencjarne składające się z pawilonu mieszkalnego, hali produkcyjnej oraz tzw. „domu przejściowego”. W ramach działań realizowanych przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości zmodernizowany modernizacji poddany został także model kształcenia funkcjonariuszy Służby Więziennej. Dzięki ścisłej współpracy
z norweską Służbą Więzienną („Program ambasadorów”) podjęto także działania mające na celu przeszczepienia na grunt krajowy koncepcji „ochrony dynamicznej”. Stworzone zostało również narzędzie o nazwie Pogłębiony System Oceny Ryzyka Recydywy (PSORR – PL ), które służy analizie ryzyka powrotności
do przestępstwa osób odbywających karę pozbawienia wolności. Wartość udzielonego wsparcia w ramach projektu wyniosła ponad 249 mln zł. Szczegółowe informacje o realizacji projektu można znaleźć na stronie internetowej: https://pilotazowekompleksypenitencjarne.pl/pl/.
Obecnie trwają prace związane realizacją kolejnego projektu systemowego
pn. „Kompleksowe działania szkoleniowo-aktywizacyjne mające na celu przygotowanie osób odbywających karę pozbawienia wolności do skutecznego powrotu na rynek pracy i do społeczeństwa”, wdrażanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027
i współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Działania w tym zakresie skupiają się na podjęciu kompleksowych działań
na rzecz poprawy motywacji więźniów i ich zdolności do podjęcia zatrudnienia, co będzie miało wpływ na funkcjonowanie w społeczeństwie poprzez wzmocnienie potencjału zawodowego uczestników, eliminację występującego indywidualnie uzależnienia od hazardu patologicznego oraz wsparcie umiejętności ukierunkowanych na ograniczenie zjawiska wykluczenia cyfrowego. Budżet projektu określony został na kwotę 191 mln zł. Szczegółowe informacje
na temat projektów realizowanych w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 można znaleźć
na jego oficjalnej stronie internetowej: www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-2021-2027/fers/.
Ponadto w chwili obecnej trwają zaawansowane prace nad przygotowaniem projektu więziennictwa w ramach kolejnej pespektywy Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2021 – 2027, a jego celem będzie zintegrowanie dynamicznego
i organizacyjnego bezpieczeństwa ze standardowymi praktykami szkoleniowymi i zarządczymi funkcjonującymi w Służbie Więziennej.
PROGRAMU FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU SPOŁECZNEGO 2021-2027 (FERS)
Projekt pn. „Kompleksowe działania szkoleniowo-aktywizacyjne mające na celu przygotowanie osób odbywających karę pozbawienia wolności do skutecznego powrotu na rynek pracy i do społeczeństwa” realizowany przez więziennictwo w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021 - 2027.
Status projektu: w trakcie realizacji
Okres realizacji: 2024 - 2028
Wartość całkowita Projektu: 191 070 000,00 zł
Dofinansowanie projektu z UE: 157 670 964,00 zł
DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW BUDŻETU PAŃSTWA W RAMACH PROGRAMU FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU SPOŁECZNEGO 2021-2027 (FERS)
Kompleksowe działania szkoleniowo-aktywizacyjne mające na celu przygotowanie osób odbywających karę pozbawienia wolności do skutecznego powrotu na rynek pracy i do społeczeństwa
DOFINANSOWANIE - 33 399 036,00 zł
CAŁKOWITA WARTOŚĆ - 191 070 000,00 zł
DATA PODPISANIA UMOWY - MARZEC 2024 R.
Cele projektu:
Głównym założeniem projektu jest przygotowanie osób odbywających karę pozbawienia wolności do skutecznego powrotu na rynek pracy i do społeczeństwa po zakończeniu odbywania kary. Realizacja tego zadania opierać się będzie na podjęciu kompleksowych działań na rzecz poprawy motywacji więźniów oraz ich zdolności do podjęcia zatrudnienia. Będzie to miało wpływ na ich funkcjonowanie w społeczeństwie poprzez wzmocnienie potencjału zawodowego, eliminację występującego indywidualnie uzależnienia od hazardu patologicznego oraz wsparcie umiejętności ukierunkowanych na ograniczenie zjawiska wykluczenia cyfrowego.
W celu zapewnienia skuteczności i efektywności udzielonego wsparcia grupie docelowej, tj. więźniom, zakłada się zapewnienie możliwie jak najszerszej indywidualizacji wsparcia m.in. poprzez dostosowanie oddziaływań do potrzeb rynku pracy. Oferta adresowana do uczestników projektu będzie uwzględniała ich potencjał oraz potrzeby, jednakże z zachowaniem ograniczeń wynikających ze specyfiki grupy docelowej oraz uwarunkowań zawartych w przepisach prawa regulujących zasady odbywania kary pozbawienia wolności.
Zgodnie z przyjętymi założeniami około 50 400 osadzonych zostanie objętych działaniami aktywizacyjnymi z zakresu podnoszenia tzw. „miękkich” kompetencji zawodowych, co będzie związane z tworzeniem indywidualnych planów rozwoju zawodowego osadzonych (które opracowane zostaną przez osoby dysponujące stosowną wiedzą i doświadczeniem w zakresie doradztwa zawodowego – doradcy zatrudnieni w ramach projektu, bądź personel podmiotów zewnętrznych świadczących usługi na rzecz projektu).
Plany zostaną opracowane równoległe z udziałem osadzonych w zajęciach pozwalających na nabycie kompetencji, niezbędnych do poruszania się na rynku pracy, tj. obejmujących m.in. zdolność racjonalnego gospodarowania czasem, autoprezentację, sztukę rozmowy i spokojnego argumentowania, radzenia sobie z negatywnymi emocjami, sposobów poszukiwania pracy, prowadzenia rozmów z potencjalnymi pracodawcami, przygotowywania dokumentów służących podjęciu pracy, adekwatnej samooceny, motywacji do pracy, zarządzania budżetem itp.
W kolejnym etapie osadzeni, wobec których zdiagnozowane zostaną szczególne deficyty w zakresie kompetencji zawodowych, zostaną objęci szkoleniami o charakterze zawodowym, których tematyka będzie określana w oparciu o bieżące informacje na temat potrzeb rynku pracy pozyskiwanych z różnych dostępnych źródeł (np. z powiatowych urzędów pracy, od potencjalnych pracodawców itp.), a także przy uwzględnieniu zdiagnozowanych osobistych potrzeb i potencjału uczestników, przy jednoczesnym uwzględnieniu ograniczeń związanych z przebywaniem w warunkach izolacji więziennej.
Oferta szkoleniowa uwzględniać będzie również kursy podnoszące tzw. “zielone kompetencje”, co pozwoli na podjęcie zatrudnienia w obszarach, które są ważne z punktu widzenia transformacji ekologicznej. Położony zostanie także nacisk na współpracę jednostek penitencjarnych z powiatowymi urzędami pracy w zakresie doradztwa zawodowego w celu poszerzenia oraz spersonalizowania oferty oddziaływań readaptacyjnych adresowanych do osób skazanych, a także w obszarze pozyskiwania informacji na temat potrzeb lokalnych rynków pracy i prognoz dotyczących popytu na konkretne zawody. Działania kończyć się będą uzyskaniem przez osadzonych odpowiednich kwalifikacji i kompetencji, których potwierdzeniem będą stosowne zaświadczenia lub certyfikaty określone przez normy prawne regulujące obszar szkolenia zawodowego osób dorosłych w formach pozaszkolnych. Zaplanowane zostały także działania dotyczące stosowania zasady dostępności w pracy z osadzonymi.
Grupy docelowe:
Uczestnikami projektu będą – na zasadach dobrowolnego udziału w projekcie – kobiety i mężczyźni odbywający karę pozbawienia wolności, spełniający łącznie określone warunki, tj. posiadający:
- nie dłuższy niż 4 lata czas pozostałej do odbycia kary pozbawienia wolności lub nie dłużej niż 4 lata
do nabycia uprawnień do ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary pozbawienia wolności;
- pozytywną opinię w zakresie możliwości udziału w projekcie, wydaną przez właściwą Komisję Penitencjarną.
W pierwszej kolejności adresatami wsparcia będą skazani nie posiadający żadnego wykształcenia zawodowego lub mający długotrwałą przerwę w wykonywaniu wyuczonego zawodu. Brak wykształcenia, długoletnie bezrobocie, często długoterminowe wyroki powodują u osadzonych stan wyobcowania na rynku pracy, co sprawia, że są oni często marginalizowani przez pracodawców.
Wsparciem objęte zostaną również osoby posiadające wykształcenie zawodowe, ale nie pracujące dotychczas w wyuczonych profesjach ze względu na ich małą atrakcyjność dla pracodawców. Pośród osób przewidywanych do wsparcia znajdą się również osoby niepełnosprawne.
Oferowana pomoc skierowana będzie na uzupełnienie wiedzy zawodowej, zmianę mało przydatnych kwalifikacji na rynku pracy oraz zdobycie wiedzy związanej z aktywizacją zawodową. Pozwoli to na nabycie umiejętności teoretycznych i praktycznych, co zwiększy nabycie umiejętności społecznych (np. zdolność racjonalnego gospodarowania czasem, autoprezentacji, radzenia sobie z negatywnymi emocjami, sposobami poszukiwania pracy, prowadzenia rozmów z potencjalnym pracodawcą, itp.).
Długotrwały pobyt w warunkach izolacji więziennej wiąże się także z brakiem możliwości korzystania z dobrodziejstw związanych z rozwojem nowoczesnych technologii oraz cyfryzacją. O ile w przypadku osób młodych bądź skazanych na krótkotrwałe wyroki może nie być to zbyt dokuczliwe, to w przypadku osób starszych oraz odbywających wieloletnie wyroki kwestia ta staje się bardzo odczuwalna, ze względu na fakt, iż na przestrzeni lat realia cyfrowe ulegają istotnej zmianie. Wspomniane wcześniej braki w wykształceniu sprawiają, że skazani mają opory w korzystaniu z technologii cyfrowych i czują się w tym środowisku niepewnie, co z kolei sprawia, iż tracą jeden z argumentów, który może w istotny sposób wpłynąć na ich sytuację na rynku pracy.
Wspomniane kwestie dotyczą także osób niepełnosprawnych odbywających karę pozbawienia wolności, co w połączeniu z utrudnieniami wynikającymi ze zdiagnozowanych niepełnosprawności sprawia, że grupa ta znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji i wymaga dodatkowej uwagi. Dostrzegając szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych przebywających w jednostkach penitencjarnych zaplanowano realizację cyklu szkoleń kadry zarządzającej, mające na celu rozpowszechnienie wiedzy na temat możliwych sposobów poprawy warunków funkcjonowania osób niepełnosprawnych odbywających kare pozbawienia wolności.
Rezultaty projektu:
- liczba więźniów, którzy uzyskali wsparcie w ramach programu – 50 400;
- liczba więźniów, którzy uzyskali kwalifikacje po opuszczeniu programu – 47 880;
- liczba więźniów objętych wsparciem w zakresie użytkowania komputera osobistego – 2 700;
- liczba byłych więźniów pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek,
6 miesięcy po opuszczeniu jednostki penitencjarnej – 13 406.
Zadania przewidziane w projekcie:
- Podnoszenie kompetencji zawodowych osadzonych.
W ramach zadania realizowane będą bezpośrednie działania związane z aktywizacją osadzonych oraz realizacją szkoleń podnoszących ich kwalifikacje zawodowe. Pozwoli to na stworzenie warunków do kompleksowej poprawy motywacji więźniów i zdolności do podjęcia zatrudnienia mających m.in. poprzez wzmocnieniu potencjału zawodowego uczestników, co będzie miało istotny wpływ na ich dalsze funkcjonowanie w społeczeństwie. Do realizacji działań w obszarze aktywizacji zawodowej, planuje się stworzenie 22 etatów dla doradców zawodowych (2 etaty na każdy okręgowy inspektorat SW), którzy swą wiedzą i doświadczeniem zawodowym będą mogli dodatkowo poszerzyć zakres oferowanego skazanym wsparcia. Dopuszcza się także skorzystania ze wsparcia podmiotów zewnętrznych (np. firm szkoleniowych specjalizujących się w doradztwie zawodowym). W ramach oddziaływań aktywizacyjnych tworzone będą indywidualne plany rozwoju zawodowego, a równolegle z nimi zajęcia pozwalające na nabycie kompetencji miękkich, niezbędnych do poruszania się na rynku pracy.
W odniesieniu do realizacji szkoleń o charakterze stricte zawodowym zakłada się skorzystanie z usług wyłonionych w trybie zamówień publicznych podmiotów zajmujących się działalnością szkoleniową. Realizacja działań w ramach zadania będzie odbywać się na terenie jednostek penitencjarnych. Przewiduje się, że każdorazowo grupa szkoleniowa będzie mieściła się w przedziale 6 - 10 osób, natomiast godzinowy zakres szkolenia określi wykonawca z uwzględnieniem jego tematyki w taki sposób, który pozwoli nabyć uczestnikom stosowne kwalifikacje i uzyskać odpowiedni certyfikat bądź zaświadczenie je potwierdzające. Rekrutacja uczestników będzie prowadzona przez Komisje Penitencjarne, które w oparciu o informacje dotyczące postępów resocjalizacyjnych osadzonego, będą decydować o zakwalifikowaniu danej osoby do wzięcia udziału w projekcie.
Decyzje te podejmowane będą w oparciu o dokumentację osobopoznawczą osadzonych zawierającą informacje nt. predyspozycji zawodowych osadzonych do wykonywania określonych zawodów, posiadanych kwalifikacji, umiejętności i predyspozycji. Informacje o realizowanych działaniach oraz potencjalnej bazie pracowników będą upowszechniane za pośrednictwem strony internetowej SW, a także w kontaktach z pracodawcami, z którymi współpraca już trwa bądź jest planowana.
- Zakupy sprzętu i materiałów dydaktycznych.
W ramach zadania zrealizowane zostaną zakupy sprzętu oraz materiałów dydaktycznych niezbędnych do realizacji działań w ramach podnoszenia kompetencji zawodowych osadzonych.
Potrzeba realizacji wspomnianych zakupów wynika z dotychczasowych doświadczeń związanych z realizacją projektów adresowanych do osadzonych, które pokazały, iż posiadanie przez jednostki penitencjarne dodatkowego sprzętu i wyposażenia wpływało pozytywnie na koszt planowanych do realizacji szkoleń oraz sam ich przebieg, a także przyczyniało się do większej konkurencyjności wśród podmiotów mogących je realizować, ponieważ w procedurach przetargowych mogły brać też udział firmy, które miałby problem z dostarczeniem na teren jednostki penitencjarnej sprzętu i wyposażenia niezbędnego do realizacji niektórych szkoleń.
- Utworzenie pracowni komputerowych oraz podnoszenia kompetencji cyfrowych osadzonych.
W odpowiedzi na potrzeby związane z przeciwdziałaniem wykluczeniu cyfrowemu beneficjentów projektu planuje się przeprowadzenie szkoleń z zakresu użytkowania komputerów osobistych wraz z użytkowaniem powszechnie wykorzystywanych narzędzi w postaci edytorów tekstu, arkuszy kalkulacyjnych itp., a także korzystania z zasobów Internetu w zakresie właściwym do przeprowadzenia w warunkach izolacji więziennej, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki związanej z rynkiem pracy, poszukiwaniem i podjęciem zatrudnienia. Z uwagi na wykluczenie cyfrowe skazani będą także szkoleni w zakresie korzystania z zasobów internetu, co pozwoli uzupełniać deficyty w obszarach związanych m.in. z korzystaniem z internetowej obsługi bankowej, e-Pułapu i jego pochodnych.
Dla organizacji zaplanowanych działań niezbędne jest odpowiednie przygotowanie wytypowanych jednostek penitencjarnych w postaci utworzenia 45 komputerowych pracowni edukacyjnych. W ramach utworzonych sal edukacyjnych, przewiduje się dokonanie zakupu sprzętu komputerowego wraz z materiałami eksploatacyjnymi oraz organizację szkoleń kierowanych do osób odbywających karę pozbawienia wolności. Przyjęta formuła organizacji szkoleń uwzględniająca zakup sprzętu komputerowego, co implikuje zachowanie trwałości projektu dając możliwość kontynuacji analogicznych szkoleń w ramach prowadzonych programów resocjalizacyjnych związanych z przygotowaniem osób pozbawionych wolności do powrotu na rynek pracy.
Zakłada się skorzystanie z usług wyłonionych w trybie zamówień publicznych podmiotów zajmujących się działalnością szkoleniową w tym zakresie. Realizacja działań w ramach zadania będzie odbywać się przede wszystkim na terenie jednostek penitencjarnych. Przewiduje się, że każdorazowo grupa szkoleniowa będzie liczyła 10 osób (liczba dostępnych jednocześnie stanowisk komputerowych), natomiast godzinowy zakres szkolenia będzie określony z uwzględnieniem jego tematyki w taki sposób, który pozwoli nabyć uczestnikom stosowne umiejętności.
- Zapobieganie zachowaniom związanym z uzależnieniem od patologicznego hazardu wśród osadzonych.
W odpowiedzi na nasilające się wśród skazanych zjawisko związane z uzależnieniem od hazardu patologicznego, które ma istotny wpływ na pogłębianie się przejawów wykluczenia społecznego w tej grupie osób, w ramach projektu zaplanowano realizację oddziaływań mających na celu przeciwdziałanie lub wyeliminowanie tego rodzaju uzależnienia.
Planowane działania obejmą opracowanie programu terapeutycznego dla osadzonych uzależnionych od hazardu. Proces jego tworzenia powinien być zgodny z europejskimi standardami jakości w profilaktyce uzależnień, co oznacza dokonanie przeglądu literatury specjalistycznej z zakresu zaburzeń uprawiania hazardu, przeprowadzenie diagnozy potrzeb i zasobów, której wyniki winny być uwzględnione w założeniach programu i w rezultacie jego opracowanie.
Kolejne kolejny etap to szkolenie reprezentatywnej grupy funkcjonariuszy SW, wdrożenie pilotażowego program do praktyki penitencjarnej poprzez przeprowadzenie jednej edycji przez osoby przeszkolone, przeprowadzenie badania ewaluacyjnego (ewaluacja formatywna i jakościowa). Wyniki ewaluacji powinny wpłynąć na ostateczną wersję programu, po której utworzeniu przeszkoleni zostaną pozostali funkcjonariuszy, którzy będą realizować program w oddziałach terapeutycznych dla skazanych uzależnionych. Kompletny program terapeutyczny zostanie wdrożony w jednostkach penitencjarnych, w których funkcjonują oddziały terapeutyczne dla skazanych uzależnionych, gdzie będą prowadzone systematyczne oddziaływania wobec osadzonych uzależnionych od hazardu
w nich przebywających, które przyjmować będą formę zajęć grupowych oraz indywidualnych rozmów z terapeutą.
- Działania Służby Więziennej z zakresu stosowania zasady dostępności.
Jednym ze spoczywających na Służbie Więziennej obowiązków jest realizacja działań na rzecz poprawy sytuacji osób ze szczególnymi potrzebami, które odbywają karę pozbawienia wolności. Ze względu na wzrastający wśród osadzonych odsetek osób, u których stwierdzono jakąś formę niepełnosprawności zagadnienie to staje coraz bardziej istotne w pracy penitencjarnej.
Uwzględniając potrzeby osób pozbawionych wolności w obszarze dostępności w ramach projektu zaplanowano realizację działań w dwóch obszarach. Pierwszy z nich to organizacja szkoleń specjalistycznych dla kadry zarządzającej SW. Planowane w projekcie działania skupią się na organizacji szkoleń obejmujących swym zakresem zagadnienia dostępności architektonicznej, komunikacyjno-informacyjnej oraz cyfrowej. Wiedza nabyta tym zakresie będzie wykorzystywana do wprowadzania rozwiązań niwelujących bariery stojące przed odbywającymi karę pozbawienia wolności osobami niepełnosprawnymi. Pozwoli to na kształtowanie wśród personelu SW świadomości w zakresie konieczności podejmowania prób do niwelowania ograniczeń stojących przed osadzonymi niepełnosprawnymi.
Drugi obszar dotyczy zakupu przez jednostki organizacyjne SW wyposażenia niezbędnego do niwelowania barier w obszarze dostępności (np. materace i krzesełka ewakuacyjne, pętle indukcyjne, lupy elektroniczne itp.). Działania te przyczynią się do przynajmniej częściowego zlikwidowania ograniczeń, które spotykają osadzonych niepełnosprawnych ze względu na bariery architektoniczne oraz komunikacyjno-informacyjne, a tym samym wpłyną na poprawę warunków odbywania przez nich kary pozbawienia wolności oraz możliwości utrzymywania kontaktu z osobami bliskimi.
Klauzula informacyjna:
Istnieje możliwość zgłaszania do Instytucji Zarządzającej lub Instytucji Pośredniczącej podejrzenia o niezgodności Projektu lub działań Beneficjenta z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych sporządzoną w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169, z późn. zm.), zwanej dalej „KPON”.
Sygnały, zgłoszenia lub skargi dotyczące wystąpienia niezgodności projektów FERS z postanowieniami KPON mogą przekazywać osoby fizyczne (uczestnicy projektów lub ich pełnomocnicy i przedstawiciele), instytucje uczestniczące we wdrażaniu funduszy Unii Europejskiej, strona społeczna (stowarzyszenia, fundacje), za pomocą (w każdym poniższym przypadku uznaje się zgłoszenie za przekazane w formie pisemnej):
- poczty tradycyjnej - w formie listownej na adres ministerstwa: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, ul. Wspólna 2/4, 00-926 Warszawa lub Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ul Nowogrodzka 1/3/5, 00-513Warszawa,
- skrzynki nadawczej e-puap Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej lub Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie
Oficjalna strona internetowa poświęcona programowi: Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego - Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (rozwojspoleczny.gov.pl)
Harmonogram szkoleń:
Facebook
X
Generuj PDF