Dzień Tradycji Służby Więziennej

Dzień 8 lutego, ustanowiony na mocy ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw, jest szczególną datą w kalendarzu formacji penitencjarnej. Tego dnia obchodzimy Dzień Tradycji Służby Więziennej, który stanowi okazję do refleksji nad historią, tożsamością oraz misją naszej służby.

Data ta nawiązuje do Dekretu o tymczasowych przepisach więziennych z 8 lutego 1919 r., pierwszego aktu prawnego w odrodzonej Rzeczypospolitej regulującego kwestie organizacji i zarządzania więziennictwem. Dekret ten, podpisany przez Marszałka Józefa Piłsudskiego, Ministra Sprawiedliwości Leona Supińskiego oraz Prezesa Rady Ministrów Ignacego Paderewskiego, zapoczątkował proces budowy jednolitego, polskiego systemu penitencjarnego po latach zaborów.

Historia Służby Więziennej nierozerwalnie splata się z burzliwymi dziejami państwa polskiego oraz walką o niepodległość i suwerenność Ojczyzny. Okres II wojny światowej przyniósł ogromne straty wśród funkcjonariuszy i pracowników więziennictwa, którzy stali się ofiarami niemieckiej i sowieckiej okupacji. Równie trudnym doświadczeniem były lata powojenne i okres stalinizmu, kiedy więziennictwo stało się jednym z narzędzi aparatu represji. Te dramatyczne karty historii pozostają ważnym świadectwem ceny, jaką przyszło zapłacić za wierność służbie i Ojczyźnie.

Przełom roku 1989 zapoczątkował głęboką transformację polskiego więziennictwa. Służba Więzienna przestała być instytucją totalitarną, a wykonywanie kary pozbawienia wolności zaczęto opierać na zasadach humanitaryzmu, poszanowania godności człowieka oraz nowoczesnych oddziaływań resocjalizacyjnych. Uchwalenie w 1996 r. ustawy o Służbie Więziennej ugruntowało nowy model służby, kładąc nacisk na profesjonalizm funkcjonariuszy, ich przygotowanie zawodowe oraz społeczną rolę formacji.

Zakład Karny w Tarnowie jest jedną z najstarszych i najbardziej znaczących jednostek penitencjarnych w regionie. Prace przy gmachu więzienia przy ul. Konarskiego rozpoczęto jesienią 1913 r., jeszcze w okresie zaboru austriackiego. Budowę przerwał wybuch I wojny światowej, a intensywne roboty wznowiono dopiero w 1923 r. W 1927 r. obiekt został zasiedlony. Był to wówczas jeden z najnowocześniejszych zakładów penitencjarnych w Europie – więzienie I klasy, wyposażone m.in. w centralne ogrzewanie, zaplecze medyczne, warsztaty pracy oraz nowoczesną infrastrukturę sanitarną. Przedwojenny Tarnów chlubił się tym obiektem jako symbolem nowoczesności miasta.

Okres II wojny światowej zapisał się w historii tarnowskiego więzienia w sposób szczególnie tragiczny. Po zajęciu Tarnowa przez wojska niemieckie jednostka stała się narzędziem terroru okupanta – więzieniem śledczym i politycznym gestapo oraz miejscem masowych represji wobec ludności polskiej. Przetrzymywano tu członków ruchu oporu, inteligencję, duchowieństwo oraz osoby zaangażowane w działalność niepodległościową.

Szczególną rolę tarnowskie więzienie odegrało jako miejsce etapowe przed deportacjami do obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej. Symbolem tragedii i narodowej martyrologii stała się data 14 czerwca 1940 r., kiedy to z Tarnowa wyruszył pierwszy w historii transport 753 polskich więźniów do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Wydarzenie to na trwałe wpisało tarnowską jednostkę w historię walki narodu polskiego o wolność i godność.

Po wojnie zakład funkcjonował w zmieniających się realiach politycznych i organizacyjnych. Przebywali w nim m.in. skazani po raz pierwszy, młodociani, kobiety oraz tymczasowo aresztowani.

Współcześnie Zakład Karny w Tarnowie jest zakładem karnym typu zamkniętego, przeznaczonym dla mężczyzn, odbywających karę po raz pierwszy, z oddziałami typu: zamkniętego dla skazanych młodocianych, zamkniętego dla recydywistów penitencjarnych, półotwartego i otwartego dla recydywistów penitencjarnych oraz oddziału dla tymczasowo aresztowanych. Na terenie jednostki funkcjonuje oddział terapeutyczny dla skazanych uzależnionych od alkoholu. Przeprowadzane w ostatnich latach prace modernizacyjne i termomodernizacyjne stanowią wyraz troski o zachowanie historycznego dziedzictwa jednostki przy jednoczesnym dostosowaniu jej do współczesnych standardów.

Obchody Dnia Tradycji Służby Więziennej są momentem zadumy nad drogą, jaką przeszła nasza formacja, ale także okazją do oddania hołdu funkcjonariuszom i pracownikom więziennictwa, którzy w najtrudniejszych momentach historii zachowali wierność państwu polskiemu, często płacąc za to najwyższą cenę. To czas, by przypomnieć, że współczesna Służba Więzienna opiera się na wartościach takich jak służba państwu, bezpieczeństwo społeczne, humanitaryzm i profesjonalizm.

Pamięć o tradycji jest fundamentem naszej tożsamości. Stanowi zobowiązanie do godnego pełnienia służby oraz odpowiedzialnego budowania jej przyszłości.