28 czerwca br. uroczystą mszą świętą w Bazylice Świętego Krzyża w Warszawie rozpoczną się Centralne Obchody Święta Służby Więziennej.

          100 lat temu (7 i 8 lutego 1919 r.) Naczelnik Państwa - Józef Piłsudski podpisał dekrety organizujące strukturę więziennictwa i regulacje określające tymczasowe przepisy więzienne. Akty te normalizowały funkcjonowanie więziennictwa w pierwszym dziesięcioleciu niepodległej Polski. Służba Więzienna to trzecia największa, formacja mundurowa w Polsce. Jej funkcjonariusze codziennie czuwają nad bezpieczeństwem obywateli, chroniąc społeczeństwo przed sprawcami przestępstw. Każdego dnia za murami więzień, z determinacją i poświęceniem, realizują trudne zadania służbowe. Pamiętając o swojej tożsamości, tradycji i historii Służba Więzienna angażuje się też w szereg inicjatyw związanych z działalnością patriotyczną. W trakcie uroczystości, na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie, z udziałem m.in. władz państwowych, szefów służb mundurowych, w tym szefów służb penitencjarnych z innych państw, przedstawicieli środowisk naukowych, odbędzie się promocja na pierwszy stopień oficerski Służby Więziennej. Ponadto w programie uroczystości: wystąpienia władz państwowych, pośmiertne odznaczenia „Za zasługi w pracy penitencjarnej”, złożenie wieńców na płycie Grobu Nieznanego Żołnierza i uroczysta defilada pododdziałów Służby Więziennej. Uroczystościom będą towarzyszyły pokazy sprzętu ochronnego Służby Więziennej, floty samochodów konwojujących więźniów. Dla rodzin i przyjaciół Służby Więziennej przygotowano stoisko promocyjne, w tym atrakcje dla dzieci.

          Zakład Karny w Nowym Sączu pierwotnie stanowił letnią rezydencję biskupów krakowskich, by po pożarze w XVII wieku na chwilę przejść w ręce starosądeckich klarysek. Docelowo ojcowie pijarzy utworzyli w nim dwupiętrowe kolegium i mały kościół. W 1786r. austriacki zaborca zlikwidował zakon i utworzył w nim magazyny wojskowe oraz urząd cyrkularny. W latach 1818-1855 funkcjonowało tam pierwsze gimnazjum nowosądeckie. Od 1855r. aż do chwili obecnej w murach byłego klasztoru o. pijarów mieści się Zakład Karny.Przez pierwsze 63 lata funkcjonowania zaborcy austriaccy osadzali w nim żołnierzy austriackich podpadających pod jurysdykcję wojskową oraz polskich bohaterów oporu wobec zaborcy i pospolitych przestępców. W latach 1918-1939 Zakład Karny funkcjonował jako więzienie karno-śledcze II klasy dla skazanych na wyroki od 1 do 3 lat. 02.09.1939r. na mocy ogłoszonej amnestii wypuszczono na wolność wszystkich osadzonych, więzienie zaś zostało przejęte przez niemieckiego okupanta. W czasie II Wojny światowej został przemianowany na Samodzielne Więzienie w Nowym Sączu i stał się miejscem tortur i straceń dla partyzantów, kurierów tatrzańskich i beskidzkich oraz zakładników. Nieograniczoną władzę miał w nim Hauptsturmführer SS Heinrich Hamann oraz jego prawa ręka Johan Bornhold. Zainicjowali oni tzw. „noc bartłomiejową”: w nocy z 4 na 5.02.1940r. po odkryciu próby ucieczki pięciu osób, przez godzinę pastwili się nad nimi, po czym rozstrzelali. Gestapowcy dzierżący władzę w sadeckim więzieniu, przeprowadzili wiele masowych egzekucji i mordów. Z ich rąk zginął m. in. znany sądecki malarz - Bolesław Barbacki, oraz działacz niepodległościowy i robotniczy – Ryszard Mędlarski. Przez mury byłego klasztoru w tamtym okresie przewinęli się również Waleria Mędlarska (żona Ryszarda), łączniczka Waleria Gerlach, referendarz PKP Danuta Olszowska, aktorka Zofia Rysiówna, siostry Józefa i Stefania Stefaniszówne, Zygmunt Podhalański, Jan Krokowski oraz Franciszek Hołyst. W historię okupacyjną Zakładu Karnego wpisały się również ucieczki zakończone powodzeniem. Podczas jednej z nich 6 uciekinierów wybiła otwór w suficie, następnie wydostała się na dach i po linie spuściła poza więzienne mury. Bohaterską postawą wykazał się więzienny strażnik, Edward Szast, który pobierał od osadzonych grypsy więzienne i przekazywał je rodzinom. Został jednak nakryty i poddany torturom, następnie zaś wysłany do Oświęcimia, gdzie zginął. Nie był on jedynym strażnikiem, który wykazał się bohaterską postawą. W czasie II Wojny Światowej przez mury Zakładu Karnego w Nowym Sączu przewinęło się ponad 3 tysiące osób. Heinrich Hamann został później postawiony przed obliczem sprawiedliwości: z zarzuconych mu 88 zbrodni, w których życie straciło 17212 osób, udowodniono mu 77. Po wojnie, do roku 1946, na terenie więzienia wykonywano wyroki śmierci na konfidentach wojennych, donosicielach i volksdeutschach, głównie poprzez powieszenie. Po zakończeniu wojny więzienie zostało przemianowane na areszt karno-śledczy dla kobiet i mężczyzn. 29.09.1967r. przekształcono zaś na Zakład Karny tylko dla mężczyzn z podgrupą klasyfikacyjną P-1, P-2 i P-3. W okresie stanu wojennego (lata 1981-82) jednostka była wyłącznie Zakładem Karnym, dzięki czemu minął ją los niektórych zakładów i aresztów przekwalifikowanych na ośrodki odosobnienia i internowania działaczy opozycyjnych. Obecnie jednostka penitencjarna w Nowym Sączu jest zakładem karnym typu zamkniętego dla recydywistów penitencjarnych z oddziałem dla tymczasowo aresztowanych która może przyjąć 445 osadzonych. W jednostce swoją siedzibę ma Grupa Interwencyjna Służby Więziennej.

         Służba Więzienna objęta jest procesem modernizacji mającej na celu jak najlepszą ochronę społeczeństwa. Systematyczne ulepszanie zabezpieczeń techniczno ochronnych, stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych funkcjonariuszy i pracowników cywilnych, prowadzenie kompleksowych oddziaływań resocjalizacyjnych wobec osadzonych to działania, które mają w jak najwyższym stopniu umożliwić realizację celów wykonania kary pozbawienia wolności i stosowania tymczasowego aresztowania . Oprócz realizowanych specjalistycznych oddziaływań programowych od kilku lat skutecznie działa program „Pracy dla Więźniów”, oddziaływania mające na celu podniesienie kwalifikacji zawodowych osadzonych, poprzez organizowane szkolenia kursowe. Służba Więzienna angażuje się także w przedsięwzięcia prewencyjne mające na celu zwiększenie świadomości spoleczeństwa dotyczą konsekwencji postępowania niezgodnego z prawem. Systematrycznie organizowane są lekcje wychowawcze dla uczniów szkół oraz osób zajmujących się pracą wychowawczą z młodzieżą. Przyczyny wejścia w konflikt z prawem, konsekwencje, rola Służby Więziennej w systemie bezpieczeństwa państwa, to zagadnienia, z którymi można się zapoznać. Uczestnicy lekcji mogą dowiedzieć się, jakie konsekwencje prawne można ponieść w przypadku złamania obowiązujących norm prawnych, w jaki sposób i w jakich warunkach realizuje sie wykonanie kary pozbawienia wolności oraz jakie zadania spełnia Służba Więzienna. Lekcje wychowawcze cieszą się dużym zainteresowaniem wśród przedstawicieli placówek oświatowych. Szczególną uwagę zwraca się na brak świadomości młodzieży dotycząca konsekwencji prawnych postępowania niezgodnego z prawem. Uczestnicy zajęć warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w szczególności wyglądu celi mieszkalnej, oddziału mieszkalnego i innych pomieszczeń, w których odbywa się praca z osadzonymi, wyposażenia Służby Więziennej. Stale rozwijająca się współpraca z podmiotami zewnętrznymi umożliwia społeczeństwu dostrzec znaczenie Służby Więziennej w systemie bezpieczeństwa naszego kraju.

 

 

 

Tekst: materiały promocyjne CZSW, mjr Łukasz Chruślicki

Zdjęcia : archiwum SW


 

Generuj pdf
Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej