Nieletni – sprawca czynu karalnego

Powszechnie wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć. O tym nie trzeba przypominać nikomu. Jednak mimo, iż wiemy nie zawsze słusznie postępujemy. Dotyczy to każdego, bez względu na płeć, wiek, czy wykształcenie. Wystarczy rozejrzeć się i bez szukania znajdziemy uzależnionych, otyłych i innych – jednym słowem wszystkich tych, którzy niejednokrotnie mogli zapobiec temu, co ich spotkało. Kiedy ma się naście lat, to świat widzi się w innych barwach. Patrząc w lustro trudno uwierzyć w to, że powyższe i "mnie dopadnie". Młodzież - pełna sił, zdrowa, aktywna i przekonana, że "przede mną jeszcze całe życie" swobodnie realizuje się w różnych obszarach swojego funkcjonowania. Niestety, często przybiera to formę poczucia bezkarnego zachowania. Potwierdzeniem tego są dane statystyczne policji, które wskazują na przerażającą liczbę nieletnich sprawców czynów karalnych, wśród których niemal 100% stanowią czyny o charakterze kryminalnym. Oznacza to, że są one zagrożone karą pozbawienia wolności. Przyczyną tego jest nie tylko fakt pochodzenia ze środowisk dysfunkcjonalnych, ale też niska świadomość, brak perspektywistycznego myślenia, poczucia odpowiedzialności i lekkomyślność, której towarzyszy przekonanie o bezkarności. I co z tym zrobić? Z perspektywy dorosłego tłumaczymy, wskazujemy na własne błędy chcąc uchronić, wprowadzamy co raz to nowe zakazy i nakazy. Czy to działa? Z tym pewnie bywa różnie, ale z przewagą na odpowiedź - "nie". Jednak jest jedna forma, która wprawdzie nie stanowi panaceum na wszystkie problemy tego świata, ale jest metodą starą, powtarzalną, sprawdzoną i myślę wciąż przynoszącą wymierne korzyści – jmowa o profilaktyce. Z całą pewnością budzenie i poszerzanie świadomości ma ogromny wpływ na podejmowane lub nie działania. Wiedza pozwala na zrozumienie, a tym samym podjęcie decyzji w zakresie swoich poczynań. To z kolei przekłada się na kształtowanie odpowiedzialności, umiejętność robienia bilansu zysków i strat, a także dostrzegania możliwych konsekwenci będących efektem określonych wyborów.

Funkcjonariusze Zakładu Karnego w Gorzowie Wielkopolskim, mając na uwadze powyższe, a także dostrzegając omawiany problem społeczny (demoralizacja nieletnich prowadząca do izolacji), nie tylko wypełniają swoje codzienne obowiązki zawodowe, ale też aktywnie włączają się na rzecz realizacji przedsięwzięć prewencyjnych. Mamy świadomość tego, iż osadzeni będący odbiorcami "naszych usług" stanowili niegdyś populację owych nastolatków. Być może wielu z nich by nie trafiło do jednostki penitencjarnej, gdyby w porę objąć ich szeroko rozumianym wsparciem, m. in. w formie oddziaływań profilaktycznych. Dlatego, naszą misją jest także uzupełnianie działaności przedszkoli, szkół, stowarzyszeń i innych osób, czy instytucji, których celem jest minimalizowanie omawianego zjawiska, o inicjatywy umożliwiające właściwy proces uspołeczniania jednostki. Przykładem takich przedsięwzięć są zajęcia we wskazanych placówkach, wizyty studyjne na terenie jednostki, udział w konferencjach profilaktycznych, współpraca z ośrodkami kultury itp.

Spotkania te mają charakter wielowymiarowy. Z jednej strony stanowią okazję do zaprezentowania się, zachęcają do wstąpienia w szeregi naszej formacji, ale też są doskonałą płaszczyzną do swoistej edukacji. Prezentacja jednostki penitencjarnej z całą pewnością pobudza emocje, gdyż poruszane są rozmaite treści, w tym dolegliwość kary pozbawienia wolności, warunki, na które skazani są osadzeni, ograniczenia, których doświadczają, a co najważniejsze... młodzi ludzie dowiadują się o tym, że kara jest nieuchronna i dotyczy każdego kto narusza określone normy prawne. W tym miejscu warto wskazać, że najczęściej realizatorami prezentowanych form są: kpt. Marta Sprengel-Pieczyńska, plut. Aneta Olewińska, kpt. Wojciech Jaworski, kpt. Piotr Melinis, por. Marcin Jankowski, mł. chor. Sebastian Kraczka. Te tzw. "żywe lekcje" każdorazowo opisywane są na https://www.sw.gov.pl/jednostka/zaklad-karny-gorzow-wielkopolski. Dotychczas odbywały się z udziałem społeczności uczniowskich gorzowskich i strzeleckich szkół. Oto przykładowe artykuły:

"Uczniowie gorzowskiej szkoły poznają pracę funkcjonariuszy Służby Więziennej" https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-mlodziez-poznaje-prace-za-murami,

"A może praca w Służbie Więziennej?"

https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-wgorzowie-wielkopolskim-a-moze-praca-w-sluzbie-wieziennej,

"Gorzowscy licealiści poznają pracę za murami"

https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-prezentacja-sluzby-wieziennej-w-szkole,

"Prezentacja Służby Więziennej w szkole" https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-prezentacja-sluzby-wieziennej-w-szkole.

Gościli u nas także studenci pedagogiki opiekuńczej i resocjalizacyjnej Wyższej Szkoły Humanistycznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Szczecinie, którzy mieli okazję urzeczywistnić swoją wiedzę, doświadczenie i wyobrażenia na temat warunków pracy, ale i izolacji. Zapewne, to cenne doświadczenie dla tych, którym bliskie jest kształtowaniem norm i postaw u młodych ludzi i/lub praca nad osobistą zmianą drugiego człowieka - zob.  https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-wizyta-studentow. Nie zapomnieliśmy również o najmłodszych, którzy stanowią nieocenione pole profilaktycznego oddziaływania. A mowa o grupie przedszkolnej, która z całą pewnością jest najmniej obciążona już powstałymi nieprawidłowościami, a jednocześnie najbardziej otwarta na przyjmowanie i wchłanianie. Przebieg tego spotkania opisano w: "Co jest za murem? – oczami przedszkolaka" zob. https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-co-jest-za-murem-oczami-przedszkolaka. To jednak nie jedyne pomysły, które mamy i wdrażamy. Dzięki zewnętrznym partnerom wychodzimy na przeciw tego typu oczekiwaniom lub też odpowiadamy na zaproszenia do współpracy. I tak na przykład wzięliliśmy udział w dużym projekcie, którego autorem był gorzowski aktor pt. "Normalka" - Pomost współpracy: Zakład Karny – TEATR – szkoła. Zob. https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-normalka-pomost-wspolpracy-zaklad-karny-teatr-szkola. Odbiorcami była młodzież realizująca naukę na różnych poziomach szkolnictwa średniego, a także osadzeni. Poza tym ciekawą sposobnością oddziaływania na najmłodszych okazał się udział w obchodach Dnia Dziecka i Sportu (zob. (https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-dzien-dziecka-i-dzien-sportu-z-udzialem-sluzby-wieziennej), które organizowane były przez Zespół Kształcenia Specjalnego nr 1 w Gorzowie Wlkp., a także coroczna prezentacja naszej służby w ramach konferencji dla młodzieży "Wakacje bez zagrożeń" - https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-konferencja-mlodziezy,https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-gorzowie-wielkopolskim-wakacje-bez-zagrozen-2019.

Reasumując, jako funkcjonariusze Służby Więziennej każdego dnia widzimy i doświadczamy braków w obszarze określonych kompetencji osadzonych. Niewłaściwy proces socjalizacji skutkuje koniecznością wdrożenia obecnej resocjalizacji. Wiemy, że niejednokrotnie można było zapobiec określonym zachowaniom, czy to na płaszczyźnie domu rodzinnego, w strukturach szkolnych, czy też w ramach społeczności lokalnej. Niestety, gdzieś ktoś lub coś zawiodło. Dlatego chcemy inicjować, ale i włączać się w akcje mające na celu propagowanie i wdrażanie oddziaływań profilaktyczno-prewencyjnych. Być może, właśnie w ten sposób, przyczynimy się do wzrostu swiadomości przekładającej się na zmniejszenie przestępczości, która staje się udziałem młodszej części naszych społeczności.

kpt. Marta Sprengel-Pieczyńska, specjalista DT, ZK Gorzów Wlkp.