18 kwietnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków. To dzień, w którym warto przyjrzeć się zabytkowi będącemu na terenie Zakładu Karnego nr 1 w Grudziądzu.

Historia zabytku

Na terenie Zakładu Karnego nr 1 w Grudziądzu znajduje się poreformacki Kościół, zbudowany w latach 1751 – 1755 r.  Kościół oraz przylegający do niego  budynek  klasztorny w przeszłości  stanowiły ważny element kultu religijnego dla mieszkańców Grudziądza. Jego dzieje i historia na przestrzeni wielu lat były zmienne. 
Forma oraz rozplanowanie zespołu kościelno-klasztornego reformatów w Grudziądzu pozwalają sądzić, że prace budowlane prowadzono w oparciu o projekt opracowany przez architekta włoskiego pochodzenia Antonio Solariego. Z przekazów historycznych znane są  personalia budowniczego, którym był bliżej nieznany Beniamin Kaal. Kościół i klasztor zbudowany jest z cegły ceramicznej z wykorzystaniem zaprawy piaskowo-wapiennej. Z cegły wzniesiono też sklepienie kolebkowo-krzyżowe nad nawą i prezbiterium oraz sklepienia (krzyżowe) piwnic. Zgodnie z regułą franciszkańską kościół nie posiadał wieży, a jedynie wieżyczkę sygnaturową przeznaczoną dla dwóch niewielkich dzwonów. Wnętrze świątyni podzielono na część prezbiterialną i nawową.

Kościół w dobrym stanie przetrwał czasy zaborów i pełnił funkcje kaplicy więziennej  po odzyskaniu przez Grudziądz niepodległości. W 1936 r. orzeczeniem Wojewódzkiego Konserwatora obiekt został uznany za zabytek, jednakże w czasie II wojny światowej uległ znacznym  zniszeniom.  

Dbamy o zabytki

Od II wojny światowej budynek Kościoła i Klasztoru niszczał. Dopiero w latach 2009 – 2013 władze grudziądzkiej jednostki penitencjarnej podjęły wyzwanie  odremontowania najważniejszych elementów zabytku i dzięki tym działaniom udało się przywrócić dawną świetność obiektu. W 2018 r. Marszałek Województwa Kujawsko Pomorskiego docenił starania grudziądzkiej Służby Więziennej w zakresie dbałości o zabytek i przyznał jednostce certyfikat wraz z „podziękowaniem za troskę i opiekę nad materialnym dziedzictwem regionu będącym trwałym świadectwem tradycji  kulturowych i tożsamości” .

Zabytek dziś

Obecnie stan kościoła i byłego klasztoru są na tyle dobre, że na stałe pozostają w użyteczności więzienia. Kaplica, tak jak przed laty, jest miejscem kultu religijnego - odbywają się w niej msze święte dla osadzonych, natomiast budynek klasztorny został zaadaptowany na cele mieszkalne dla niespełna 200 osadzonych. W miejscu tzw. wirydarza powstała sala widzeń. Charakterystycznym architektonicznym symbolem budynku, który udało się zachować w oryginalnym kształcie są sklepienia sufitu. W podziemiach klasztoru funkcjonuje izba historii i pamięci, w której są gromadzone wszystkie ślady przeszłości.

 

Tekst: por. Elżbieta Kamińska, ppor. Marcin Nowicki

Zdjęcia: st. sierż. Wojciech Łączkowski (1), por. Elżbieta Kamińska

Generuj pdf
Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej