W Oddziale Zewnętrznym w Bydgoszczy-Fordonie odbyło się uroczyste otwarcie Izby Pamięci. Przestrzeń ta ma przywracać pamięć o kobietach z Podziemia Niepodległościowego więzionym w latach 1945-1956 w fordońskiej jednostce penitencjarnej.

Ponad 900 kobiet, walczących przez czas okupacji o wolną Polskę odbywało karę w fordońskim więzieniu. Komuniści jednak nie widzieli w nich bohaterek, a wrogów bolszewickiego systemu.

Uroczyste otwarcie Izby Pamięci

Na zaproszenie mjr Mariusza Cychowskiego, dyrektora Aresztu Śledczego w Bydgoszczy odpowiedział Łukasz Schreiber, minister, członek Rady Ministrów, płk Andrzej Gniot,  dyrektor okręgowy Służby Więziennej w Bydgoszczy, Rafael Prętki, prezes Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Starego Fordonu, Ksiądz kanonik Karol Maria Glesmer,  proboszcz Parafi Rzymskokatolickiej pw. św. Mikołaja w Bydgoszczy, ksiądz Krzysztof Śliwa, kapelan Aresztu Śledczego w Bygoszczy. Obecni byli także przedstawiciele ze Stowarszyszenia MIłośników Starego Fordonu, przedstawiciele lokalnej społeczności oraz funkcjonariusze Oddziału Zewnętrznego w Bydgoszczy-Fordonie, Aresztu Śledczego w Bydgoszczy. 

Mjr Mariusz Cychowski, dyrektor Aresztu Śledczego w Bydgoszczy przedstawił rys historyczny fordońskiej jednostki i zmiany jakie zaszły w jednostce na przestrzeni kilkudziesiędziu lat. Wspomniał o osobach, które odbywały karę pozbawienia wolności w okresie wojennym w bydgoskim zakładzie. Ponadto wskazał, jak duże znaczenie ma otwarcie Izby Pamięci dla fordońskiej społeczności, ale także innych. Głos zabrali również obecni goście Łukasz Schreiber oraz płk Andrzej Gniot.

Uroczystego przecięcia wstęgi i otwarcia Izby Pamięci dokonał Łukasz Schreiber, mjr Mariusz Cychowski oraz Rafael Prętki. 

Kształtowanie postaw obywatelskich, proobronnych i patriotycznych

Służba Więzienna w porozumieniu z Ministerstwem Sprawiedliwości prowadzi program pracy z młodzieżą. W ramach projektu kształtuje postawy obywatelskie, proobronne i patriotyczne młodzieży.

Również w powstałej Izbie Pamięci prowadzone będą zajęcia dla młodzieży, podczas których będą oni poznawali m.in. historię więziennictwa, którą zapoczątkował Marszałek Józef Piłsudski. To trzecie tego typu miejsce pamięci na mapie jednostek penitencjarnych w okręgu bydgoskim. Pozostałe dwa znajdują się na terenie Zakładu Karnego nr 1 w Grudziądzu oraz w Areszcie Śledczym w Gdańsku.

“Jedno Miasto Trzy Kultury”

„Jedno Miasto Trzy Kultury” to projekt zainicjowany przez Stowarzyszenie Miłośników Starego Fordonu. Corocznie organizowane wydarzenia o różnej tematyce to propozycja dla mieszkańców, którzy chcieliby poznać lub zgłębić historię bydgoskiej dzielnicy Fordon, który był kiedyś miastem o niezwykłej, kulturowej różnorodności, łączącej katolików, protestantów i żydów.

Tegoroczna edycja tego wydarzenia poświęcona została kobietom z Podziemia Niepodległościowego więzionym w latach 1945-1956 w fordońskim więzieniu.

Murale na kanwie projektu

Współpraca Oddziału Zewnętrznego w Bydgoszczy-Fordonie Aresztu Śledczego w Bydgoszczy ze Stowarzyszeniem Miłośników Starego Fordonu na stałe wpisana jest w działalność jednostki. W związku z obchodami Stowarzyszenie Miłośników Starego Fordonu przewidziało konkurs dotyczący stworzenia czterech tematycznych murali, które zdobić będą budynki fordońskiej jednostki penitencjarnej. Uczestnicy mieli za zadanie opracowanie projektu i wykonanie nietypowych malowideł stanowiących odrębne kompozycje w ramach jednej przestrzeni murów Oddziału Zewnętrznego w Bydgoszczy-Fordonie. Wyniki konkursu organizatorzy przedstawili podczas tegorocznej edycji wydarzenia “Jedno Miasto Trzy Kultury”.

Fordońska karta historii

Początki powstania budynku więzienia (obecnie budynek „B”) związane jest z włączeniem miasta Fordon do Prus w pierwszym zaborze z 1772 roku. W połowie XIX wieku Prusacy do istniejącego budynku dobudowano zabudowania gospodarcze i tak powstał dom karny, będący wówczas filią zakładu w Koronowie. W 1859 roku zakład rozbudowano tworząc dom karny dla 350-450 kobiet. Po wejściu polskich oddziałów wyzwoleńczych 20 stycznia 1920 roku budynki zakładu posłużyły wojsku jako koszary. Stan ten utrzymywał się do czerwca 1920 roku. Od 1 lipca 1920 roku, budynki więzienia w Fordonie znów stały się zakładem karnym dla kobiet funkcjonując tak przez całe dwudziestolecie międzywojenne. W 1920 roku osadzonych było w nim 15 więźniarek. W latach dwudziestych w Fordonie powstał oddział dla więźniarek politycznych.Fordońskie więzienie dla kobiet istniało do lat 80-tych XX wieku.

Stanisław Rymkiewicz urodził się w Wilnie 30 lipca 1895. Podczas I wojny światowej służył w armii carskiej (1915). W 1916 ukończył kurs lotniczy. Pełnił służbę instruktora w Moskiewskiej Szkole Lotniczej. W roku 1917 wysłany został do Francji, gdzie ukończył Wyższą Szkołę Pilotażu w Pau. Od maja 1926 roku pełnił obowiązki kancelisty w więzieniu w Wilnie na Łukiszkach. Następnie pracował tam jako asystent. W 1928 oddelegowany do Fordonu na stanowisko naczelnika więzienia. Pełnił tą funkcję do 1936. Często wspominany na łamach Przeglądu Więziennictwa Polskiego, jako aktywny działacz i sprawny administrator.

Gen. prof. dr hab. Elżbieta Zawacka „Zelma”, „Sulica”, „Zo” (1909-2009) była żołnierzem Armii Krajowej, powstańcem warszawskim, emisariuszką Komendanta Głównego Związku Walki Zbrojnej do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie, wieloletnim społecznikiem, inicjatorką powstania Fundacji „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”. „Zo”. Stała się prawdziwą legendą kurierów w okupowanej Europie. Elżbieta Zawacka w fordońskim więzieniu odbywała wyrok od 1952 do 1953 r.

Ponadto w fordońskim więzieniu kary za walkę o niepodległą Polskę odbyły m.in. Anna Kozłowska-Jakubowska, Anna Borkiewicz z batalionu „Zośka”.

Polecamy uwadze:

"Za walkę o wolną Polskę trafiały do więzień. Izba pamięci w Fordonie" - Radio PIK

"Ta Izba przywraca pamięć o kobietach z podziemia. Były więzione w Fordonie w latach 1945-1956" - TVP3 Bydgoszcz

„Więzione za wolność” w bydgoskim Fordonie mają Izbę Pamięci, będą mieć też mural. Wiemy jaki! - Express Bydgoski

"Więzione za wolność". "W ZK w Fordonie powstała izba pamięci o więźniarkach reżimu komunistycznego" - Gazeta Wyborcza

"Uroczyste otwarcie Izby Pamięci" - InfoFordon

 

Zobacz GALERIĘ

Tekst/ zdjęcia: st. szer. Joanna Szadziul

Generuj pdf
Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej