„SENSORACZKI” – program resocjalizacji dla osadzonych matek i ich dzieci

Głównym celem programu jest poprawa psychospołecznego funkcjonowania kobiet poprzez rozwój ich kompetencji społecznych i opiekuńczych. Zajęcia sensoryczne pozwalają na stymulację zmysłów dziecka, co bezpośrednio wpływa na jego rozwój poznawczy i emocjonalny. Dzięki wizytom organizowanym w ramach programu dzieci mają możliwość lepszego poznania otaczającego świata oraz rozwijania koordynacji ruchowej, a także percepcji wzrokowej i słuchowej. Kontakt ze zwierzętami uczy budowania relacji w klimacie spokoju oraz zaufania, natomiast swobodna zabawa przełamuje lęki, stymuluje zmysły i pobudza kreatywność.

Ważną częścią programu jest praca z osadzoną matką w zakresie rozpoznawania i regulowania własnych stanów emocjonalnych oraz reakcji fizjologicznych. Kobiety odbywające karę pozbawienia wolności uczą się adekwatnych reakcji na sygnały wysyłane przez dziecko. W ramach oddziaływań wprowadza się techniki oparte na pracy z ciałem i oddechem, które pomagają obniżać poziom napięcia oraz zwiększają świadomość własnych reakcji. Matka uczy się zauważać momenty przeciążenia sensorycznego zarówno u siebie, jak i u dziecka, co stanowi podstawę do budowania bezpiecznej interakcji. Ważnym elementem jest również psychoedukacja dotycząca rozwoju dziecka, w szczególności etapów integracji sensorycznej oraz znaczenia odpowiedzi opiekuna na potrzeby regulacyjne syna lub córki.

Rozwój dziecka w pierwszych latach życia opiera się w dużej mierze na doświadczeniach sensorycznych, do których należą bodźce dotykowe, proprioceptywne, przedsionkowe oraz wzrokowo-słuchowe. Program zakłada celowe, ale kontrolowane dostarczanie bodźców wspierających dojrzewanie układu nerwowego. Stymulacja nie ma charakteru nadmiarowego, lecz jest dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka. Obejmuje między innymi zabawy ruchowe, kontakt z różnorodnymi fakturami, aktywności rytmiczne oraz ćwiczenia równoważne. Kluczowe jest, aby bodźce były przewidywalne i bezpieczne, a dziecko miało możliwość ich regulacji poprzez kontakt z matką. Szczególną rolę odgrywa tzw. współregulacja, czyli sytuacja, w której dziecko uczy się stabilizować swój stan emocjonalny i fizjologiczny dzięki obecności i reakcjom matki.

Relacja matki z dzieckiem jest traktowana jako główne narzędzie oddziaływań penitencjarnych. Poprzez wspólne aktywności sensoryczne, takie jak kołysanie, przytulanie, zabawy dotykowe czy rytmiczne interakcje, wzmacniane jest poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. Ostatecznym celem programu jest przygotowanie osadzonej kobiety do funkcjonowania na wolności. Obejmuje to zarówno rozwój kompetencji rodzicielskich, jak i umiejętność organizowania środowiska sprzyjającego rozwojowi dziecka. Ważnym elementem jest także budowanie sieci wsparcia społecznego oraz planowanie dalszej opieki po opuszczeniu jednostki. Program zakłada, że dobrze ugruntowane kompetencje sensoryczno-emocjonalne mogą stanowić czynnik ochronny przed powrotem do zachowań ryzykownych.

tekst i zdjęcia kpt. Karolina Sławińska