Grunwald za więziennym murem

Rocznica bitwy pod Grunwaldem stała się w tym roku punktem wyjścia do przedsięwzięcia, jakiego w polskich więzieniach jeszcze nie było. Fundacja Dom Kultury, od lat prowadząca zajęcia kulturalne i edukacyjne dla osób odbywających karę pozbawienia wolności, rozpoczęła projekt „Bitwa pod Grunwaldem - więzienna gra strategiczna”. Bierze w nim udział czterdziestu mężczyzn przebywających w Aresztach Śledczych w Warszawie-Białołęce i w Warszawie-Służewcu.

Pomysł jest prosty w założeniu, ale ambitny w realizacji. Przez trzy miesiące uczestnicy nie tylko poznają historię jednej z najważniejszych bitew w dziejach Europy Środkowej, lecz sami, krok po kroku, zaprojektują grę strategiczną, w której ta historia ożyje. Powstaną makiety pola bitwy przypominające szachownicę, figurki wojsk polsko-litewskich i krzyżackich, a wreszcie autorski regulamin rozgrywki. Na koniec obie jednostki staną naprzeciw siebie w finałowym starciu online. Tuż przed rozpoczęciem gry uczestnicy wylosują strony konfliktu - wojska polsko-litewskie lub krzyżackie. Tym razem zwycięzców nie wyznaczy historia, lecz strategia.

Od Matejki do reguł gry

Projekt rozpoczął się od spotkania z Grażyną Bastek, historyczką sztuki i kustoszką Muzeum Narodowego w Warszawie, jedną z najbardziej cenionych w Polsce popularyzatorek wiedzy o sztuce. Punktem wyjścia jej wykładu był obraz Jana Matejki „Bitwa pod Grunwaldem” - dzieło, które od ponad stu lat kształtuje wyobrażenia Polaków na temat wydarzeń z 1410 roku. Uczestnicy zastanawiali się wspólnie, gdzie przebiega granica między faktem historycznym a artystyczną kreacją i w jaki sposób malarstwo potrafi budować zbiorową pamięć często silniej niż podręcznik.

Kolejne etapy poprowadzą specjaliści z różnych dziedzin. Artysta Waldemar Petryk pokieruje pracą nad przestrzennymi makietami pola bitwy, zaprojektowanymi tak, by mogły służyć jako plansze do gry. Natomiast Krzysztof Nessel, magister resocjalizacji, absolwent Akademii Pedagogiki Specjalnej, od lat związany z modelarstwem i grami bitewnymi, wprowadzi uczestników w tajniki gier strategicznych i pomoże im opracować regulamin oraz karty opisujące możliwości poszczególnych oddziałów. Finałowej rozgrywce będzie towarzyszył wykład historyka Marcina Mirosa, poświęcony pytaniu, co by się stało, gdyby pod Grunwaldem zwyciężył zakon krzyżacki.

Kultura a powrót do społeczeństwa

Twórcy projektu podkreślają, że jego cel wykracza poza lekcję historii. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności należą do grup szczególnie narażonych na wykluczenie nie tylko społeczne, ale i kulturowe czy cyfrowe. Wieloletnia izolacja ogranicza dostęp do nowych form spędzania czasu, kontaktu ze sztuką, możliwości rozwijania pasji. Dlatego uczestnicy projektu są nie tylko odbiorcami wiedzy, ale współtwórcami całego procesu. Projektują, budują, malują, planują i podejmują decyzje, ucząc się przy tym współpracy oraz odpowiedzialności za wspólne przedsięwzięcie. Jak zaznaczają organizatorzy, tego rodzaju doświadczenie bywa dla wielu osadzonych pierwszym kontaktem z historią sztuki, modelarstwem czy grami strategicznymi i, jak pokazuje wieloletnia praktyka fundacji, potrafi zapoczątkować trwałą zmianę zainteresowań i sposobu spędzania czasu.

Projekt „Bitwa pod Grunwaldem – więzienna gra strategiczna” jest finansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „Kultura – Interwencje. Edycja 2026”. To kolejna - po zajęciach czytelniczych poświęconych Powstaniu Warszawskiemu inicjatywa Fundacji Dom Kultury, która sztukę i edukację traktuje jako narzędzie readaptacji społecznej osób pozbawionych wolności.

oprac. AK

zdjęcia Fundacja Dom Kultury