Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

Święto ustanowione w 2011 roku

Data nawiązuje do tragicznych wydarzeń z 1951 roku, kiedy w więzieniu na warszawskim Mokotowie, po pokazowym procesie, zostali rozstrzelani przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” – prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług”, „Ludwik”) i jego najbliżsi współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel.

Dla Służby Więziennej jest to dzień szczególny – skłania do refleksji nad trudną historią miejsc izolacji penitencjarnej w okresie stalinowskim. Mury wielu jednostek penitencjarnych były świadkami dramatów ludzi, którzy za wierność Ojczyźnie zapłacili wolnością, zdrowiem, a często życiem.

Zajęcia edukacyjne dla młodzieży

W Areszcie Śledczym w Gdańsku podczas organizowanych spotkań z młodzieżą w ramach zajęć profilaktycznych i edukacyjnych wielokrotnie przywołujemy losy Żołnierzy Wyklętych, w szczególności Danuty Siedzikówny „Inki” – sanitariuszki 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, straconej w 1946 roku. Danuta Siedzikówna jest symbolem niezłomności, odwagi i wierności przysiędze.

Pamiętamy

Warto przypomnieć, że wśród 83 osób straconych w więzieniu w Gdańsku w latach 1945–1956 znajdowały się 24 ofiary stalinowskiego systemu represji. Byli to ludzie, którzy nie potrafili pogodzić się z powojenną rzeczywistością i dążyli do pełnego wyzwolenia Polski.

Wśród zamordowanych znaleźli się:

• Jan Chołuj „Ania”, „Brzoza”,
• Adam Dedio „Kopiec”, „Marynarz”, „Adrian”, „Draga”,
• Jan Drelich „19-tka”,
• Henryk Ernest „Bogdan”, „Anglik”,
• Zdzisław Ficek,
• Norbert Lirman Imbery,
• Zygmunt Izdebski „Cień”, „Teresa”,
• Wiktoras Jantcauskas „Wróbel”,
• Kazimierz Kaniecki,
• Henryk Kazimierczak,
• Marian Kowal,
• Stanisław Kulik „Chłopicki”, „Kpt. Leszek”, „Matejko”, „Mieszko”, „Partyzant”, „Piłat”, „Tarzan”, „Tur”, „Tygrys”, „Wilk”, „Wołyniak”,
• Tadeusz Mańkowski „Skała”,
• Karol Martyński,
• Henryk Mirzyński,
• Stefan Pączkowski „Drągal”, „Zając”,
• Kazimierz Praiss,
• Feliks Selmanowicz „Zagończyk”,
• Danuta Siedzikówna „Inka”,
• Edmund Sterna,
• Jerzy Sulatycki „Rysiu”,
• Bolesław Tarnowski „Wiktor”, „Wicher”,
• Ottomar Zielke,
• Heinz Baumann.

Ofiary stalinowskiego systemu represji to nie tylko osoby skazane na karę śmierci. Wielu więźniów przez długie lata pozbawiano wolności, poddawano brutalnym śledztwom, torturom i nieludzkim warunkom bytowym. Niektórzy utracili zdrowie, inni zmarli wkrótce po opuszczeniu murów więzienia na skutek odniesionych obrażeń.

Pierwszy powojenny naczelnik gdańskiego więzienia

Przywołując ofiary stalinizmu, warto wspomnieć również por. Bolesława Romaniaka „Bolka” – żołnierza podziemia, który po dezercji z aparatu bezpieczeństwa stanął po stronie represjonowanych i za swoją działalność został skazany na karę śmierci w 1946 roku. Jego los pokazuje dramatyczne wybory, przed jakimi stawali Polacy w pierwszych latach powojennych.

Lekarz więzienia w Wilnie

25 lutego w Muzeum Katyńskim w Warszawie odbyła się uroczystość z okazji Dnia Tradycji Służby Więziennej, podczas której mjr Piotr Trzciński, Dyrektor Aresztu Śledczego w Gdańsku odebrał odznakę "Za zasługi dla więziennictwa" pośmiertnie przyznaną Stefanowi (Szczepanowi) Ławcewiczowi - lekarzowi więzienia w Wilnie, żołnierzowi Kedywu AK, który został rozstrzelany w Ponarach za pomoc więźniom w ucieczkach. Jesteśmy zaszczyceni przyjęciem odznaki i z dumą będziemy kultywować jego pamięć w gdańskiej jednostce penitencjarnej.

Zobowiązanie

Narodowe Święto Żołnierzy Wyklętych jest dla nas czasem zadumy nad losem wszystkich, którzy w murach więzień i aresztów doświadczyli niesprawiedliwości systemu totalitarnego. To także zobowiązanie do pielęgnowania pamięci o ofiarach oraz przekazywania prawdy historycznej kolejnym pokoleniom.

Oddając im hołd, wyrażamy szacunek dla ich odwagi, niezłomności i wierności wartościom, które uznali za fundament wolnej Polski.

Tekst/ zdjęcia: mjr Marek Stuba