Większość osób w izolacji penitencjarnej boryka się z problemami psychologicznymi oraz deficytami natury psychicznej. Aby móc właściwie przeprowadzić proces resocjalizacji nie można zapominać o oddziaływaniach terapeutycznych. Służba Więzienna idąc z duchem czasu oraz uwzględniając obecny stan wiedzy naukowej w zakresie diagnozy oraz odpowiednich oddziaływań terapeutycznych posiada szeroką sieć 15 Ośrodków Diagnostycznych, których zadaniem jest rozpoznanie oraz zdiagnozowanie osadzonych pod względem ich deficytów oraz stanu ich zaawansowania. Dzięki czemu jest możliwe właściwe ich kierowanie do odpowiednich oddziałów terapeutycznych, w których pod okiem specjalistów prowadzone są dalsze oddziaływania oraz terapie.

Ośrodek Diagnostyczny… historia opieki psychologicznej więźniów

Obecność psychologów-diagnostów zaznaczyła się już w polskim więziennictwie w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Pierwszych psychologów zatrudniono w 1931 r. i było to w mokotowskim więzieniu. Głównym ich zadaniem było prowadzenie analiz kryminologicznych, a następstwem tych badań było wprowadzenie postępowania diagnostycznego służącego selekcji skazanych do zakładów specjalnych i kolonii rolnej. Następnie w okresie powojennym nastąpił bardzo duży regres w funkcjonowaniu więziennictwa, w tym również diagnozie psychologicznej i selekcji osadzonych celem zindywidualizowania stosowanych wobec nich oddziaływań. Kolejne dekady, wraz z odbudowywaniem państwa polskiego, odzyskiwaniem człowieczeństwa, przynosiły także coraz szersze oddziaływania ukierunkowane na diagnozę i pomoc psychologiczną w więzieniach. Psycholodzy co prawda poza szeroko pojętą pomocą, udzielaniem osadzonym wsparcia i stosowaniem oddziaływań korekcyjnych, zajmowali się również diagnozą psychologiczno-penitencjarną, jednakże ilość obowiązków i ciążących na nich zadań powodowała, że populacja obejmowana diagnostyką była niewielka. Z biegiem lat, rozwojem psychologii jako nauki i jej wkładem w kryminologię, resocjalizację i in., zaczęto dostrzegać potrzebę rozszerzenia psychologicznych procedur diagnostycznych na coraz większą populację osadzonych.

Powstanie Ośrodków Diagnostycznych

Idąc z duchem czasu i potrzebą realizowania zadań na jak najwyższym poziomie, zgodnie z najnowszym stanem wiedzy, Zarządzeniem nr 19/2000/CZSW Ministra Sprawiedliwości z dnia 20.10.2000 r. więziennictwo polskie powołało do życia Ośrodki Diagnostyczne. Powstało ich 15, po jednym w każdym Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej. Każdy z nich funkcjonuje po dziś dzień i są to Ośrodki w Aresztach Śledczych w: Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Opolu oraz Poznaniu. Ponadto mieszczą się one w Zakładach Karnych w: Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie-Białołęce oraz Wrocławiu. Zgodnie z RMS z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych oraz aresztach śledczych badaniami psychologiczno-penitencjarnymi w Ośrodkach Diagnostycznych obejmowane są następujące grupy skazanych:

-młodociani, którym pozostało co najmniej 6 miesięcy do nabycia prawa do ubiegania się o warunkowane zwolnienie;

-sprawiający trudności wychowawcze, przede wszystkim tacy, których zachowanie wskazuje na poważny stopień demoralizacji, zaburzenia psychiczne albo szczególny brak umiejętności przystosowania się do warunków i wymagań zakładu;

-co do których zachodzi podejrzenie konieczności stosowania oddziaływań w warunkach oddziału terapeutycznego dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo;

-skazani na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a także na karę 25 lat pozbawienia wolności, po orzeczeniu prawomocnego wyroku;

-skazani za przestępstwo określone w art. 197-203 kk, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

Ponadto także, od 2018 r. poszerzono badaną populację o grupę skazanych za przestępstwo z art. 148 kk przed udzieleniem pierwszej przepustki.

Co w tych orzeczeniach?

Zgodnie z RMS z dnia 14 marca 2000 r., obszary określane w orzeczeniach psychologiczno-penitencjarnych sporządzanych w Ośrodkach Diagnostycznych to przede wszystkim:

-wyjaśnienie procesu wykolejenia społecznego skazanego oraz stopnia jego demoralizacji i podatności na oddziaływania;

-psychologiczna charakterystyka aktualnego stanu psychicznego skazanego oraz jego stosunku do popełnionego przestępstwa, a także do zadań i obowiązków wiążących się z wykonywaniem kary pozbawienia wolności;

-ustalenie ewentualnej potrzeby oddziaływania specjalistycznego i skierowania skazanego do odbywania kary w systemie terapeutycznym;

-wskazania w zakresie klasyfikacji, nauczania, zatrudnienia oraz zalecenia dotyczące potrzeby uwzględnienia psychologicznych i socjologicznych mechanizmów zachowania skazanego przy stosowaniu zindywidualizowanych oddziaływań;

To nie tylko sama diagnoza psychologiczna

Psycholodzy w Ośrodkach Diagnostycznych poza diagnozą psychologiczną, zajmują się także m.in.: podejmowaniem interwencji psychologicznych wobec skazanych, wstępnym przygotowaniem skazanych do pracy terapeutycznej w Oddziałach Terapeutycznych, projektowaniem adekwatnych zgodnych z aktualnymi przepisami i wytycznymi zindywidualizowanych zaleceń wobec skazanych, oddziaływaniami ukierunkowanymi na przełamywanie oporu skazanych (głównie tych, którzy zostali skierowani na badania na mocy zarządzenia Sądu), oddziaływaniami psychokorekcyjnymi i motywującymi (m.in. dot. zmiany postaw, rozwoju osobistego), wnikliwą analizą modus operandi sprawców przestępstw, oceną ryzyka przemocy, oddziaływaniami z zakresu profilaktyki presuicydalnej, opiniowaniem psychologicznym. Wszystkie te oddziaływania podejmowane są w miarę potrzeb wobec skazanych obejmowanych badaniami w Ośrodkach Diagnostycznych. Od personelu psychologicznego w ośrodkach wymaga się szerokiego zakresu kompetencji – szczególnie w zakresie diagnozy psychologicznej, psychopatologii, ale także różnych strategii terapeutycznych.

Za zamkniętymi drzwiami gabinetu psychologa

W chwili przeprowadzania diagnozy psychologicznej za drzwiami psychologa spotykają się dwie osoby – psycholog i skazany, który nierzadko ujawnia poważne zaburzenia psychiczne. Zadaniem psychologa jest przede wszystkim przeniknąć osobowość badanego i zbadać mechanizmy jego funkcjonowania psychicznego. Zwykły człowiek mając świadomość, że za chwilę spotka się z osobą z zaburzeniami psychicznymi i do tego przestępcą, najchętniej jak najszybciej opuściłby miejsce spotkania, a już na pewno nie zamknąłby się z takim człowiekiem w jednym gabinecie sam na sam na wiele godzin. Nigdy też nie poruszałby tematów dotyczących problemów psychicznych takiej osoby i nie wiedziałby jak przeprowadzić rozmowę.

Psycholog zaś nie bacząc na zamknięte drzwi gabinetu rozpoczyna proces diagnostyczny. Poprzez wywiad, poprzez rozmowę, wreszcie poprzez szereg testów wnika w najciemniejsze zakamarki umysłu i stawia diagnozę. Wykorzystując wiedzę oraz swoje doświadczenie zagłębia się w ludzki umysł po to, aby jako część skomplikowanego systemu przyczynić się do tego co szeroko nazywamy terapią oraz resocjalizacją.

To wszystko za zamkniętymi drzwiami ośrodka diagnostycznego, który na co dzień podejmuje walkę o ludzkie zdrowie psychiczne, co za tym idzie o bezpieczeństwo nas wszystkich.

 

Tekst: kpt. Agnieszka Busk-Kaczmarek

Zdjęcia: kpt. Rafał Grabski

Generuj pdf
Znajdź nas również na
Serwis Służby Więziennej