Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

     Spotkanie zorganizowane we współpracy przedstawicieli Służby Więziennej i pracowników biblioteki miało na celu nie tylko przybliżenie uczestnikom oferty czytelniczej, ale przede wszystkim pokazanie, że kultura i edukacja mogą stać się realnym narzędziem zmiany życiowej ścieżki. Dla każdego z osadzonych była to jedna z nielicznych możliwości wyjścia poza mury zakładu karnego i kontaktu z przestrzenią publiczną, w które obowiązuje zupełnie inny rytm, język i zasady niż te za więziennym murem.

      Podczas zajęć osadzeni zapoznali się z funkcjonowaniem biblioteki, zasadami korzystania z księgozbioru oraz nowoczesnymi formami dostępu do wiedzy, takimi jak książki elektroniczne, czy audiobooki. Ponadto, mieli okazję obejrzeć wystawę obrazów w miejscowej czytelni. Największe zainteresowanie wzbudzały jednak rozmowy z pracownikami – dyskusja o roli literatury w życiu człowieka, pracy nad sobą i radzeniu sobie z trudnymi emocjami. Rozmowa o książkach stała się jedynie punktem wyjścia do szerszej refleksji nad odpowiedzialnością za własne wyboru oraz możliwością rozpoczęcia nowego etapu po opuszczeniu zakładu karnego. Uczestnicy podkreślali, że kontakt z literaturą pozwala choć na chwilę oderwać się od monotonii więziennej, a jednocześnie uczy jak nazywać i rozumieć własne emocje.

     Widzimy wiele korzyści z organizowania takich inicjatyw poza terenem aresztu. Po pierwsze, takie wyjścia uczą funkcjonowania w przestrzeni publicznej, w której trzeba samodzielnie podejmować decyzje, zachowywać się zgodnie z obowiązującymi normami społecznymi, a także okazywać szacunek innym użytkownikom tej przestrzeni. To ważny element przygotowania do życia na wolności, którego nie da się w pełni odtworzyć w warunkach izolacji penitencjarnej. Z drugiej strony, uczestnictwo w zajęciach w miejscu kojarzącym się z kulturą i nauką wzmacnia poczucie sprawczości. Pozwala to osobie pozbawionej wolności odczuć, że nie jest osobą definiowaną wyłącznie przez popełnione czyny, lecz jest człowiekiem takim jak każdy inny – posiadającym zainteresowania, dążącym do zdobywania nowych kompetencji i chcącym posiadać pozytywną, konstruktywną tożsamość w oczach społeczności.

       Pracownicy biblioteki w swoich relacjach zwrócili uwagę, że obecność osadzonych w przestrzeni publicznej ma również wymiar symboliczny – łamie stereotypy dotyczące osób pozbawionych wolności przypominając, że są to ludzie z pewną trudną historią, lecz jednocześnie z gotowością do zmiany jeśli otrzymają odpowiednie wsparcie. Możliwość spokojnej rozmowy i wspólnego uczestnictwa w zajęciach pozwala osobom niezwiązanych z więziennictwem spojrzeć inaczej na areszt nie tylko jako na miejsce izolacji, lecz także na instytucję, która wspiera proces reintegracji społecznej. Tego typu inicjatywy budują mosty między „światem za murem” a rzeczywistością, do której skazani (prędzej czy później) wrócą.

      Zajęcia kulturowo-oświatowe dla osadzonych organizowane poza murami więzienia w miejskiej bibliotece pokazują, że skuteczna resocjalizacja wymaga odwagi, partnerstwa i wyjścia poza schematy. Kontakt z książką, kulturą i żywą debatą nie jest tu luksusem, ale jednym z kluczowych narzędzi, które może przerwać błędne koło przestępczości. Inwestując w tego typu inicjatywy społeczność lokalna inwestuje w swoje bezpieczeństwo i lepszą przyszłość – zarówno tych, którzy dziś są po drugiej stronie muru, jak i wszystkich, którzy czekają na ich powrót do społeczeństwa.

tekst: ppor. Rafał Kołaciak
zdjęcia: mjr Szymon Kuliberda, por. Agnieszka Kampa, Miejska Biblioteka Publiczna im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach