Program „Praca dla Więźniów” to zainicjowany przez wiceministra sprawiedliwości Patryka Jakiego w 2016 r. oraz realizowany przez Służbę Więzienną program wspierania szeroko rozumianej readaptacji społecznej osób przebywających w zakładach karnych i aresztach śledczych, a w szczególności ich aktywizacji zawodowej.

 

Podstawę funkcjonowania programu stanowią przepisy następujących aktów prawnych:

  • ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności
    (Dz. U. z 2014 r. poz. 1116, z późn. zm.),
  • ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. 1997 Nr 90 poz. 557, z późn. zm.),
  • rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 maja 2017 r. w sprawie Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1069), a wcześniej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 stycznia 2012 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 53).

 

Program "Praca dla więźniów" jest projektem bez precedensu w historii polskiego więziennictwa. Tylko w ciągu 18 miesięcy wdrażania programu zatrudnienie skazanych zwiększyło się o 11 tysięcy osadzonych, a wskaźnik powszechności zatrudnienia osadzonych przekroczył niespotykaną wcześniej wartość 52%. Obecnie pracuje ponad 35 tys. osób pozbawionych wolności ( dane na koniec czerwca 2017 roku).  Nigdy w historii III RP nie pracowało tylu skazanych. Obowiązki swoje skazani wykonują prawidłowo, często z dużym zaangażowaniem. Dzięki wprowadzeniu programu spadają także koszty utrzymania więźniów przez obywateli. W 2016 roku skazani przepracowali w skali kraju 4 mln 659 tys. roboczogodzin o wartości ponad 51 mln złotych. Na podkreślenie zasługuje fakt, że realizacja rządowego programu „Praca dla więźniów” jest finansowana przede wszystkim przez samych skazanych a nie z pieniędzy podatników. Im więcej osadzonych pracuje tym większe środki finansowe z potrąceń od ich wynagrodzeń przeznaczane jest na Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy, z którego finansuje się budową hal produkcyjnych w których zatrudnieni będą osadzeni oraz na wypłacanie przedsiębiorcom ryczałtu z tytułu zwiększonych kosztów zatrudnienia osób pozbawionych wolności, który w wyniku zainicjowanych w ramach programu działań legislacyjnych Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Służby Więziennej  wzrósł z 20% do 35% wartości przysługujących skazanym wynagrodzeń

 

Program obejmuje trzy podstawowe filary, które determinują realizowane w jego ramach działania:

  1. Budowę w zakładach karnych 40 hal produkcyjnych.
  2. Rozszerzenie zakresu możliwości nieodpłatnej pracy więźniów na rzecz samorządów.
  3. Ulgi dla przedsiębiorców zatrudniających więźniów.

I Filar

W pierwszym filarze zakładane jest wybudowanie, w latach 2016 – 2023, 40 hal przemysłowych zlokalizowanych w zakładach karnych i aresztach śledczych, w których pracować będą więźniowie.

W 2016 roku wybudowano oraz oddano do użytkowania 3 hale produkcyjne, w których zatrudnienie znalazło 210 osadzonych.

Lokalizację ww. obiektów przedstawia tabela nr 1.

Tabela nr 1

Lp.

Lokalizacja hali

Data oddania obiektu do użytkowania

1.

Zakład Karny

w Krzywańcu

30.09.2016 r.

2.

Areszt Śledczy w Poznaniu

(Oddział Zewnętrzny Poznań)

30.11.2016 r.

3.

Zakład Karny

w Potulicach

09.12.2016 r.

 

Aktualnie trwa proces inwestycyjny 3 takich obiektów, których oddanie do użytkowania przewidziane jest do końca br. Zatrudnienie w tych obiektach znajdzie około 230 osadzonych, a ich lokalizację przedstawia tabela nr 2.

 

Tabela nr 2

Lp.

Lokalizacja hali

Przewidywana data oddania

obiektu do użytkowania

1.

Areszt Śledczy w Koszalinie

(OZ Dobrowo)

30.09.2017 r.

2.

Areszt Śledczy w Warszawie - Grochowie

31.08.2017 r.

3.

Zakład Karny

w Krakowie - Nowej Hucie

15.12.2017 r.

 

W 2017 r. zostały także uruchomione środki finansowe na realizację inwestycji obejmujących swym zakresem budowę 13 obiektów produkcyjnych, które zostaną oddane do użytkowania w roku 2018. Planowane zatrudnienie osób pozbawionych wolności w tych obiektach to ponad 1.400 osób.

Służba Więzienna posiada jeszcze ponad trzydzieści potencjalnych lokalizacji (na terenie jednostek organizacyjnych), w których mogą zostać wybudowane obiekty produkcyjne.

II Filar

Drugi filar polega na ustawowym rozszerzeniu kręgu podmiotów, które są uprawnione do nieodpłatnego zatrudniania osób pozbawionych wolności.

Od 1 kwietnia 2017 r., w związku z zainicjowaną przez Ministerstwo Sprawiedliwości zmianą ustawy Kodeks karny wykonawczy, skazani mogą być zatrudniani nieodpłatnie przy wykonywaniu prac porządkowych oraz pomocniczych na rzecz jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, a także przy pracach na cele społeczne na rzecz:

  1. samorządu terytorialnego,
  2. podmiotów, dla których organ gminy, powiatu lub województwa jest organem założycielskim,
  3. państwowych lub samorządowych jednostek organizacyjnych,
  4. spółek prawa handlowego z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa lub gminy, powiatu lub województwa,

-w wymiarze nieprzekraczającym 90 godzin miesięcznie.

III Filar

Aktem prawnym, który zawiera katalog ulg przysługujących przedsiębiorcom z tytułu zatrudniania osób pozbawionych wolności, jest wymieniona wcześniej ustawa o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności, która przewiduje:

  • wypłacanie przedsiębiorcom ryczałtu z tytułu zwiększonych kosztów zatrudnienia osób pozbawionych wolności; jest to świadczenie przysługujące tym podmiotom obligatoryjnie      i aktualnie korzysta z niego około 300 przedsiębiorców; od 1 czerwca br. – w wyniku zainicjowanych w ramach programu działań legislacyjnych Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Służby Więziennej – wysokość ryczałtu została podniesiona z 20% do 35% wartości przysługujących skazanym wynagrodzeń.
  • udzielanie podmiotom zatrudniającym osoby pozbawione wolności dotacji bądź pożyczek na realizację zadań w zakresie resocjalizacji skazanych poprzez pracę.

Świadczenia powyższe wypłacane są z Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy, którego dysponentem jest Dyrektor Generalny SW, funkcjonującego na podstawie przepisów ww. ustawy.

W 2016 roku na realizacje programu Służba Więzienna przeznaczyła następujące środki:

  • 12,6 mln zł na wypłatę ryczałtów (ulgazachęta dla przedsiębiorców do zatrudniania osób pozbawionych wolności),
  • 16,3 mln zł na budowę w ZK/AŚ hal produkcyjnych oraz stworzenie zabezpieczeń technicznoochronnych umożliwiających zatrudnianie osób pozbawionych wolności.
  • 189,9 tys. zł na szkolenia zawodowe skazanych,
  • 20,4 mln zł na sfinansowanie przedsięwzięć przedsiębiorców służących tworzeniu miejsc pracy dla skazanych (dotacje dla przedsiębiorców).

Korzyści dla przedsiębiorców wynikające z realizacji Programu

  • osobie pozbawionej wolności zatrudnionej w pełnym wymiarze godzin przysługuje wynagrodzenie zapewniające osiągnięcie, co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym wynagrodzenie naliczane jest proporcjonalnie do faktycznie przepracowanych godzin,
  • brak jest potrzeby zawierania indywidualnych umów o zatrudnieniu osób pozbawionych wolności (zatrudniony skazany nie staje się pracownikiem zatrudniającego w rozumieniu prawa pracy),
  • pracodawca zwolniony jest z obowiązku stosowania przepisów prawa pracy (z wyjątkiem przepisów dotyczących czasu pracy oraz BHP),
  • pracodawca jest zwolniony z obowiązku odprowadzania składki zdrowotnej za zatrudnienie osoby pozbawionej wolności,
  • korzystanie z darmowej ochrony obiektów produkcyjnych zlokalizowanych na terenach ścisłych jednostek organizacyjnych Służby Więziennej,
  • zatrudniający ma prawo wnioskowania o zmianę miejsca i rodzaju pracy lub o wycofanie osoby pozbawionej wolności z zatrudnienia bez zachowania formy i terminów przewidzianych w prawie pracy,
  • osoby pozbawione wolności nie są objęte obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym,
  • możliwość uzyskania dofinansowania działań prowadzących do tworzenia nowych miejsc pracy dla skazanych oraz ochronę istniejących ze środków Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy.

Korzyści dla więźniów

  • możliwość podjęcia pracy daje szansę bezpłatnego przyuczenia do zawodu i przyuczenia do późniejszej aktywizacji zawodowej w warunkach wolnościowych,
  • zatrudnienie daje możliwość pozyskania środków finansowych przez osadzonych na własne potrzeby w sposób akceptowany społecznie, co może pozwolić na finansowe wspieranie rodziny przez przekazywanie jej zarobionej kwoty oraz może stanowić źródło pokrycia kar pieniężnych, np: alimentów lub grzywien.
  • wykonywanie konkretnych czynności uczy systematyczności i wywiązywania się z przydzielonych obowiązków, kształtuje poczucie odpowiedzialności za wykonaną pracę i jest treningiem do samodzielnego życia na wolności oraz przygotowaniem do powrotu do społeczeństwa.
  • zatrudnienie w więzieniu stwarza możliwość zagospodarowania czasu wolnego, przeciwdziała rozwojowi podkultury więziennej, przemocy w stosunku do innych osadzonych czy samookaleczeniom.
  • kształtowanie poczucia przydatności, pożyteczności, nabycia umiejętności współpracy w zespole, pojawienia się poczucia sensu życia, sensowności podejmowanego wysiłku, poczucia bycia docenianym przez innych.
  • Powstawanie nowych miejsc pracy stworzą nową sytuację, znoszącą poczucie bezcelowości pobytu w zakładzie karnym oraz pozwala zachować sprawność zawodową, siły fizyczne i umysłowe.

Jak rozpocząć współpracę

Hale produkcyjne, które mają być zlokalizowane na terenach ścisłych, bądź w bliskim sąsiedztwie jednostek penitencjarnych Służby Więziennej, będą finansowane ze środków Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy na wniosek tych jednostek. Przyjęta procedura przyjmowania wniosków o udzielenie dotacji z FAZS przewiduje, iż wnioskodawca (jednostka penitencjarna - Zakład Karny/ Areszt Śledczy) w chwili znalezienia konkretnego podmiotu zainteresowanego odpłatnym zatrudnieniem osób pozbawionych wolności, w załączeniu do składnego wniosku  o udzielenie pomocy publicznej przedstawia umowę przedwstępną zawartą z ww. podmiotem dotyczącą zatrudnienia odpłatnego osadzonych w nowo wybudowanym obiekcie. Umowa o współpracy zawiera również informacje na temat prowadzonej działalności. Z zawartej umowy przedwstępnej wynika także specyfika prowadzonej działalności przez podmiot zatrudniający odpłatnie osoby pozbawione wolności.

Konstrukcje hal produkcyjnych wybudowanych dotychczas przy współudziale środków FAZS są konstrukcjami tzw. lekkimi umożliwiającymi dostosowanie ich do różnorakich rodzajów działalności.

 

Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy

Rozporządzenie z dnia 23 stycznia 2012 r. w sprawie Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 53)

 

gotowa mapa do&nbspscalenia wersja z&nbsp3 kolory toma.jpg

Powszechność zatrudnienia skazanych % w poszczególnych OISW*

OISW ranking czerwiec.jpg

 

 

Ranking jednostek penitencjarnych - powszechność zatrudnienia w %*

Powszechość zatrudnienia czerwiec.jpg

Ranking jednostek penitencjarnych - zatrudnienie odpłatne skazanych w %*

Liczba zatrudnionych odpłatnie czerwiec.jpg

 

Ranking jednostek penitencjarnych - zatrudnienie nieodpłatne skazanych w %*

Liczba zatrudnionych nieodpłatnie.jpg

*liczba skazanych i ukaranych zatrudnionych do ilości skazanych i ukaranych przebywających w jednostkach penitencjarnych

Znajdź nas również na

Serwis Służby Więziennej