Szkoły działające przy zakładach karnych i aresztach śledczych są szkołami publicznymi, działającymi zgodnie z ustawa o systemie oświaty. Realizują takie same podstawy programowe, programy nauczania jak szkoły „wolnościowe”. Nauczyciele podlegają tym samym przepisom i wymogom co ich koledzy w szkołach zewnętrznych. Wyposażenie przywięziennych placówek edukacyjnych spełnia wymagania do prowadzenia i realizacji procesu dydaktycznego, a wysokie osiągnięcia absolwentów, potwierdzone przez egzaminy zewnętrzne, potwierdzają ogromny wysiłek jaki w tych specyficznych warunkach pokonuje osadzony oraz nauczyciel, aby sprostać wymogom egzaminacyjnym.
W procesie przygotowania skazanych do życia na wolności, istotną rolę odgrywa stworzenie warunków do podniesienia poziomu wykształcenia oraz zdobycia kwalifikacji zawodowych. Wszyscy osadzeni w zakładach karnych i aresztach śledczych mają możliwość realizacji prawa do nauki, gwarantowanego im i organizowanego zgodnie z przepisami Kkw Art. 102 oraz Art.130 - 134.
Szkoły i placówki oświatowe działające przy zakładach karnych i aresztach śledczych organizowane są na wszystkich poziomach edukacyjnych z wyjątkiem szkół wyższych.
Istnieje również możliwość realizacji prawa do nauki poza zakładem karnym zgodnie z Art. 131 Kkw. Z tego przywileju korzysta 130 osadzonych w 71 szkołach poza obrębem zakładu karnego.
W roku szkolnym 2008/2009, przy jednostkach penitencjarnych, funkcjonowało 50 szkół zorganizowanych w 11 centrach kształcenia ustawicznego i 8 zespołach szkół. Ogółem szkoły funkcjonują w 22 zakładach karnych i 2 aresztach śledczych.
Ukształtowana sieć szkół przywięziennych zapewnia możliwość kształcenia, zarówno skazanym nieletnim, którzy objęci są nauczaniem obowiązkowym, jak i tym, którzy z własnej inicjatywy ubiegają się o podjęcie nauki. Kształcenie skazanych organizuje się na 5 poziomach edukacyjnych tj. podstawowym, gimnazjalnym, zasadniczym, średnim i policealnym.
Obecnie sieć szkół przywięziennych obejmuje: 3 szkoły podstawowe, 9 gimnazjów, 19 zasadniczych szkół zawodowych, 9 techników zawodowych ( w tym uzupełniające ), 9 liceów ogólnokształcących ( w tym uzupełniające ) i 2 szkoły policealne. Ponadto, w zakładach karnych, przy których funkcjonują oddziały aresztów śledczych, utworzono sieć 16 szkół podstawowych i gimnazjalnych określanych jako „pomocnicze”, które zapewniają ( w razie pojawiającej się potrzeby ) realizację ustawowego obowiązku nauki osobom nieletnim tymczasowo aresztowanym.
Przeciętnie, w każdym roku, naukę w formach szkolnych organizuje się dla około 3500 osadzonych. Poddawani są oni oddziaływaniom dydaktyczno-wychowawczym, które stanowią jeden z bardziej efektywnych elementów pracy resocjalizacyjnej. Uczniowie szkół stanowią około 4,5 % wszystkich osadzonych w aresztach śledczych i zakładach karnych.
Oferta nauki w szkołach przywięziennych różnego typu skierowana jest przede wszystkim do skazanych młodocianych i odbywający karę pozbawienia wolności po raz pierwszy, którzy są najliczniejszą grupą uczących się w szkołach. Stanowią oni 66 % wszystkich uczniów szkół przywięziennych. Nie ogranicza się jednak dostępu do nauki szkolnej skazanym z innymi grupami klasyfikacyjnymi, jeżeli chcą oni kontynuować przerwaną naukę w formach szkolnych.
Przy planowaniu sieci szkół przywięziennych kładzie się przede wszystkim nacisk na zapewnienie skazanym możliwości ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, gdyż bez ukończenia tych szkół dalsza nauka nie jest możliwa. Liczba miejsc w tych szkołach zapewnia możliwość objęcia nauczaniem wszystkich wymagających kształcenia na tym poziomie.
Następnym ważnym etapem kształcenia jest kształcenie zawodowe organizowane w zasadniczych szkołach zawodowych. W 19 szkołach tego typu w 2009 r. zdobywało kwalifikacje zawodowe 1856 skazanych. Nauka organizowana jest w takich zawodach, które dają szansę na zatrudnienie po opuszczeniu zakładu karnego. Są to przede wszystkim zawody poszukiwane na rynku pracy, takie jak: kucharz małej gastronomi, malarz - tapeciarz, posadzkarz i wiele innych z grupy zawodów usługowych. W grupie zawodów przemysłowych, do których szkoły przygotowują, są takie jak: mechanik, monter maszyn i urządzeń, ślusarz, elektromechanik.
Skazani, którzy są zainteresowani dalszym kształceniem zawodowym mogą ubiegać się o przyjęcie do technikum uzupełniającego. W 9 szkołach tego typu w ostatnim roku podnosiło swoje kwalifikacje zawodowe 401 skazanych. Kształcili się oni w takich zawodach jak: technik żywienia, technik budownictwa, technik technologii drewna, technik poligraf.
Dla skazanych, którzy uzyskali już średnie wykształcenie, a nie posiadają zawodu, utworzone zostały szkoły policealne przy Zakładzie Karnym we Wrocławiu oraz we Włocławku, kształcące w zawodzie - informatyk.
W kształceniu zawodowym skazanych duży nacisk kładzie się na jakość szkolenia praktycznego. Jego efektywność weryfikowana jest w trakcie zewnętrznych egzaminów zawodowych przeprowadzanych przez okręgowe komisje egzaminacyjne. Przeprowadzane od kilku lat zewnętrzne egzaminy zawodowe potwierdziły dobre przygotowanie uczniów kończących naukę w szkołach przywięziennych. Na 494 skazanych przystępujących do zewnętrznego egzaminu zawodowego 447 zdało ten egzamin, co stanowi 90% wskaźnik zdawalności. Uzyskiwane, w wyniku zdanego egzaminu, dyplomy potwierdzające nabyte umiejętności zawodowe z suplementem w języku angielskim, stanową poważny atut przy ubieganiu się o pracę.
Skazani mający przygotowanie zawodowe mogą ubiegać się o przyjęcie do uzupełniających liceów ogólnokształcących. W 2009 r. naukę w tych szkołach podjęło 261 skazanych.
Na podkreślenie zasługuje fakt stosunkowo dużej zdawalności egzaminu maturalnego w szkołach średnich prowadzonych przy jednostkach penitencjarnych. W ostatnich trzech latach wskaźnik zdawalności wyniósł średnio 61 %.
W każdym roku pewna liczba skazanych podejmuje naukę w szkołach poza obrębem zakładów karnych. W 2009 roku w szkołach średnich naukę kontynuowało 130 skazanych, a w szkołach wyższych studiowało 26 skazanych.
Uzupełnieniem oferty edukacyjnej, dla osób pozbawionych wolności, są szkolenia kursowe organizowane przez jednostki penitencjarne. Jednostki penitencjarne zorganizowały 1172 szkolenia kursowe dla 13755 osadzonych. Szkolenia adresowane były przede wszystkim do skazanych dorosłych nie mających żadnych umiejętności zawodowych lub wymagających przekwalifikowania zawodowego. Szkolenia kursowe organizuje się przede wszystkim dla skazanych kończących odbywanie kary, aby zwiększyć ich szansę na podjęcie pracy zarobkowej po opuszczeniu zakładu karnego, a tym samym ograniczenie zjawiska powrotu do przestępstwa.
Szkolenia kursowe organizowane są w porozumieniu z urzędami pracy, a ich zakres dostosowywany jest do potrzeb lokalnego rynku pracy. Najbardziej popularnymi szkoleniami zrealizowanymi w 2009 r. były kursy przyuczające do wykonywania prac w takich zawodach jak: dekarz, kucharz, malarz budowlany, stolarz, ogrodnik terenów zielonych i brukarz.
Szkolenia kursowe są bardzo pożądaną formą uzupełniającą szkolenie zawodowe skazanych. Stosunkowo krótki okres realizacji oraz duża różnorodność prowadzonych szkoleń to ich podstawowe atuty. Biorąc pod uwagę średni wymiar odbywania kary w zakładach penitencjarnych, który jest stosunkowo krótki i wynosi około dwóch lat, szkolenia kursowe stanowią istotne uzupełnienie oferty edukacyjnej dla skazanych z krótkimi wyrokami.
Nauczanie skazanych, a w szczególności przygotowanie ich do podjęcia pracy zawodowej po odbyciu kary, jest jednym z podstawowych elementów oddziaływań penitencjarnych. Zadania związane z poprawą warunków szkolenia zawodowego oraz tworzeniem dodatkowych miejsc do nauki i szkolenia kursowego skazanych traktowane były priorytetowo w realizowanych programach resortowych.
Efektem powyższych działań jest wyraźna i odczuwalna poprawa warunków pracy szkół przywięziennych, ale przede wszystkim jakości kształcenia zawodowego skazanych.

Znajdź nas również na

Serwis Służby Więziennej