Realizacja projektu „Podniesienie kwalifikacji zawodowych więźniów w celu ich powrotu na rynek pracy po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności” w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 w jednostkach podległych Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Warszawie.

Praca zawodowa jest nadal podstawowym celem rozwojowym jednostki, formą aktywności życiowej osoby dorosłej, a w wymiarze psychologicznego doświadczenia codzienności - miarą osiągnięć, bezpieczeństwa a także jakości życia. Pomoc w aktywizacji zawodowej skazanych należy zatem do najistotniejszych zadań pomocy postpenitencjarnej. Kwestia wykonywania pracy zarobkowej przez skazanych ma ogromne znaczenie w procesie readaptacji społecznej.

W jednostkach podległych OISW w Warszawie od maja do końca czerwca 2017 r. zrealizowano 14 szkoleń dla skazanych kobiet i mężczyzn o wielu różnych profilach zawodowych, takich jak: hydraulik, kucharz, spawacz metodą MAG, elektryk z uprawnieniami SEP do 1 KV, ślusarz, technolog robót wykończeniowych w budownictwie, krawiec-szwacz, kaletnik, profesjonalne sprzątnie - operator usług utrzymania czystości  i ogrodnik. Każdy cykl szkoleniowo-aktywizacyjny zawiera 20 godzin zajęć z zakresu aktywizacji zawodowej, gdzie uczestnicy poznają sposoby poruszania się po rynku pracy i poszukiwania zatrudnienia, prowadzą rozmowy z potencjalnym pracodawcą i uczą się technik autoprezentacji. Tym co wyróżnia realizowany przez Służbę Więzienną projekt  jest założenie, że 56 % absolwentów kursów podejmie zatrudnienie już w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, które będzie miało charakter zarówno odpłatny - na rzecz zewnętrznych kontrahentów, jak również nieodpłatny – na rzecz samorządów terytorialnych, fundacji, stowarzyszeń i lokalnej społeczności. Realizacja projektu przygotowuje skazanych do podjęcia pracy w halach produkcyjnych, powstających w zakładach karnych.

W 2017 r. przeszkolono 168 osób, z których 112 zatrudniono w trakcie, bądź po ukończeniu kursów zawodowych a kolejne oczekują na badania lekarskie i są przygotowywane do zatrudnienia. Od początku realizacji projektu w jednostkach podległych OISW w Warszawie przeszkolono już 276 skazanych a 196 osób znalazło zatrudnienie tj. 71% wszystkich osadzonych objętych wsparciem.

Do 11 sierpnia 2017 r. kolejnych 192 skazanych kobiet i mężczyzn będzie miało możliwość nabycia lub zmiany swoich kwalifikacji na 16 kursach zawodowych. W okresie letnim bardzo dużym zainteresowaniem ze strony osadzonych cieszy się kurs ogrodnika, który jest realizowany aż w  7 jednostkach penitencjarnych. Jednym z nowych profili zawodowych w kształceniu skazanych jest kurs zbrojarz-betoniarz, odpowiadający na potrzeby lokalnego rynku pracy, w tym przedsiębiorców zainteresowanych zatrudnieniem osadzonych a także kurs opiekun osoby starszej i niepełnosprawnej dla osadzonych kobiet.

Główne przyczyny dla których osoby poszukujące zatrudnienia nie mogą znaleźć pracy, w tym nie spełniają wymagań pracodawcy to: brak odpowiedniego doświadczenia zawodowego, niedostosowanie kwalifikacji, brak stosowanych uprawień. Istnieje też grupa zawodów w których dominuje tzw. „szara strefa”- są to zawody budowlane, takie jak: murarz, tynkarz, dekarz, zbrojarz-betoniarz, robotnik budowlany, ale również zawody usługowe tj. fryzjer, kucharz, sprzątaczka i pokojowa, opiekun osoby starszej i niepełnosprawnej czy opiekunka dziecięca. Wiele osób posiadających wykształcenie w tych zawodach rejestruje się tylko w celu uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego, a w rzeczywistości nie są one zainteresowane podjęciem zatrudnienia. Podejmują pracę nierejestrowaną aby uzyskać wyższe wynagrodzenie.

Kolejną barierą powodującą problem ze znalezieniem pracy jest brak odpowiednich kwalifikacji i wymaganego doświadczenia zawodowego. Zjawisko to można zaobserwować szczególnie w branży budowlanej wśród murarzy, tynkarzy, dekarzy, techników budownictwa i techników elektryków. Praktycznych umiejętności brakuje również fryzjerom. Trudno jest znaleźć wykwalifikowanych kucharzy, ponieważ absolwenci szkół gastronomicznych nie są przygotowani do samodzielnej pracy. Krawcy, szwacze i pracownicy produkcji odzieży to jeden z zawodów, gdzie brakuje młodej, wykwalifikowanej kadry, a większość pracowników to osoby w wieku ponad 50 lat, często posiadające zdezaktualizowane umiejętności. Eksperci wskazywali również na problem braku uprawnień do wykonywania zawodu u spawaczy i elektryków.

Na rynku pracy możemy mieć do czynienia z trzema rodzajami zjawisk: deficytem, równowagą i nadwyżką pracowników. Pierwsza sytuacja ma miejsce wtedy, gdy zapotrzebowanie przewyższa liczbę osób poszukujących pracy. Według „Barometru Zawodów” przygotowanego przez Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie nadal będzie wzrastać zapotrzebowanie na zawody robotnicze. Wybrane kursy zawodowe dla osadzonych odbywających karę pozbawienia wolności w jednostkach podległych OISW w Warszawie skupiają się wyłącznie wokół zawodów deficytowych występujących we wszystkich powiatach województwa mazowieckiego, czyli takich na które występuje na rynku pracy wyższe zapotrzebowanie niż liczba osób poszukujących pracy w danych zawodzie.

W 2017 roku ze znalezieniem pracy nie powinni mieć problemu spawacze metodą MAG, poszukiwani w 29 powiatach województwa mazowieckiego i pracownicy sektora budowlanego: betoniarze-zbrojarze, murarze, tynkarze, posadzkarze, malarze budowlani, kamieniarze, monterzy instalacji budowlanej i elektrycznej, technolodzy robót wykończeniowych w budownictwie, hydraulicy, poszukiwani aż w 32 powiatach. W województwie mazowieckim występuje też ogromne zapotrzebowanie na opiekunów osób starszych, niepełnosprawnych – w 16 powiatach; krawców i pracowników produkcji odzieży – w 18 powiatach; pracowników sektora gastronomicznego: kucharzy, pomocy kuchennych, szefów kuchni, cukierników, piekarzy, pracowników produkcji spożywczej, masarzy i pracowników przetwórstwa ryb poszukiwanych w 23 powiatach.

Poszukiwanie pracy jest dla wielu skazanych kobiet i mężczyzn związane z problemami funkcjonowania społecznego, nawiązywania relacji międzyludzkich czy autoprezentacji. Wiele trudności wynika też z ich nieumiejętności poprawnego załatwienia niezbędnych formalności przy ubieganiu się o pracę. Podstawowym i najważniejszym jednak  problem jest brak kwalifikacji lub ich niedostosowanie do obecnych realiów. Świetny kiedyś fachowiec po długoletnim odbywaniu kary pozbawienia wolności stracił kontakt z nowymi trendami w branży. Wśród więźniów są też tacy, którzy nie mają zawodu, a część z nich przed osadzeniem nigdy nie pracowała. Znalezienie zatrudnienia przez skazanych i byłych skazanych jest niezwykle trudne nie tylko ze względu na przeszkody tkwiące w nich samych (wykształcenie, kompetencje, kwalifikacje), jak i w warunkach zewnętrznych. Bardzo często spotykają się z dyskryminacją społeczną ze względu na karalność i funkcjonujące w społeczeństwie stereotypy. Należy podkreślić, że na zaświadczeniach ukończenia kursów nie ma żadnych adnotacji, że odbyły się podczas odbywania kary w zakładzie karnym. Stwarza to szansę na otwartym rynku pracy bez dyskryminacji w oczach pracodawców. Warto podkreślić, iż silne marginalizowanie osób opuszczających zakłady karne, może stanowić istotny czynnik ułatwiający powrót do przestępstwa. Odrzuceni przez społeczeństwo mają wielką szansę na związanie się z ludźmi o podobnej przeszłości. Zapobieganie marginalizacji osób opuszczających więzienne mury jest jednym z ważniejszych czynników hamujących powstawanie recydywy przestępczej a inwestycja w człowieka, który wydawałoby się, że na to nie zasługuje, jest inwestycją w społeczeństwo.

st. insp. Aleksandra Borek

zdjęcia: ppor. Zbigniew Śpiewak

Znajdź nas również na

Serwis Służby Więziennej