Funkcjonujący w Zakładzie Karnym w Rawiczu oddział terapeutyczny, przeznaczony dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo, w tym objętych programem terapii dla sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, popełnionych w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych, jest największym pod względem pojemności oddziałem o tej specyfice w polskich jednostkach penitencjarnych.

Zakład Karny w Rawiczu jest jednostką typu zamkniętego, przeznaczoną dla skazanych dorosłych odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy i dla młodocianych. Posiada również wydzielony oddział aresztu śledczego.

W rawickiej jednostce penitencjarnej funkcjonują oddziały terapeutyczne o dwóch specjalizacjach: dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo, w tym dla skazanych za przestępstwo określone w art. 197-203 kodeksu karnego, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych oraz dla skazanych uzależnionych od środków odurzających lub substancji psychotropowych. Pierwszy z oddziałów jest największym pod względem pojemności oddziałem o tej specyfice w polskich jednostkach penitencjarnych i liczy sto pięćdziesiąt osiem miejsc, w tym sześć miejsc dla skazanych stwarzających poważne zagrożenie społeczne lub poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu, odbywających karę pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym. Pojemność oddziału dla skazanych uzależnionych od środków odurzających lub substancji psychotropowych wynosi pięćdziesiąt miejsc.

Oddziały dysponują wysoko wykwalifikowaną kadrą penitencjarną, którą stanowią: specjaliści terapii uzależnień, seksuolodzy kliniczni, psychologowie i wychowawcy z kierunkowym wykształceniem.

Personel każdego z oddziałów realizuje zgodny z jego specyfiką program terapeutyczny, który obejmuje szeroki zakres oddziaływań – zindywidualizowanych i dostosowanych do problemów osobistych osadzonych, cechujących ich deficytów oraz posiadanych zasobów. Oddziaływaniom terapeutycznym, opartym na wcześniejszej wnikliwej diagnozie obszarów problemowych osób osadzonych, towarzyszy wykorzystanie innych środków wychowawczych sprzyjających readaptacji społecznej, takich jak praca, czy nauczanie.

Program terapeutyczny oddziału terapeutycznego dla skazanych uzależnionych od środków odurzających lub substancji psychotropowych stanowi ustrukturalizowany blok zajęć terapeutycznych, koncentrujący się na wzbudzeniu w osadzonych pełnej identyfikacji z uzależnieniem, przekazaniu właściwej wiedzy na temat mechanizmów uzależnienia przy jednoczesnym ich rozbrajaniu oraz nabyciu i trenowaniu bazowych umiejętności funkcjonowania, bez odwoływania się do środków odurzających. Cele te osiągane są poprzez prowadzenie równoległych (nie koncentrujących się stricte na uzależnieniu) oddziaływań z obszaru rozwijania kompetencji społecznych, konstruktywnych strategii radzenia sobie, ale i umiejętności poszukiwania wsparcia. Personel terapeutyczny korzysta z nieszablonowych metod oddziaływań terapeutycznych takich, jak arteterapia, drama czy filmoterapia. Z powodzeniem w ramach oddziału terapeutycznego funkcjonują również grupy samopomocowe, zarówno AN, jak i AA.

Program terapeutyczny oddziału dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo zawiera szereg bloków zajęć, zarówno w formie indywidualnej, jak i grupowej, ukierunkowanych na pracę terapeutyczną w obszarze deficytów cechujących skazanych oraz rozwijających posiadane przez nich zasoby. Osadzeni w ramach terapii, w kontakcie z personelem działu terapeutycznego (w zależności od cechujących ich obszarów problemowych) nabywają nie tylko podstawowe umiejętności takie, jak: czytanie, pisanie, gospodarowanie czasem wolnym, ale uczą się także złożonych kompetencji takich, jak: rozpoznawanie i nazywanie przeżywanych stanów emocjonalnych - co umożliwia minimalizowanie reakcji auto- i agresywnych w repertuarze zachowań, radzenie sobie z uzależnieniem czy nawiązywanie konstruktywnych relacji interpersonalnych.

Jedną z istotnych form aktywizacji skazanych odbywających karę w oddziale terapeutycznym są warsztaty terapii zajęciowej. W ich ramach stosowanych jest wiele form terapii poprzez pracę, a poziom zajęć dostosowany jest do zasobów danego skazanego. Obserwacja uczestniczących w warsztatach terapii zajęciowej osadzonych wskazuje, że zajęcia te wpływają na nich stabilizująco oraz stanowią obszar rozwoju umiejętności oraz zainteresowań, których wcześniej u siebie nie dostrzegali. Uczestnictwo w warsztatach kształtuje kompetencje w obszarze pracy w grupie, co jest pożądane ze względów społecznych, umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych oraz poszukiwania wsparcia. Pod wprawnym okiem inspektorów terapii zajęciowej, zajęcia realizowane są w ramach pracowni specjalistycznych: stolarskiej, galanterii drzewnej, ceramiki, witraży, rzeźby, malarstwa, wyrobów gipsowych, krawieckiej i wikliniarskiej.

Programem, który wyróżnia oddział terapeutyczny w Zakładzie Karnym w Rawiczu, jest program oddziaływań terapeutycznych i resocjalizacyjnych wobec sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Zakład Karny w Rawiczu jest jednym z pięciu zakładów w Polsce, wyznaczonych do prowadzenia tego typu terapii.

Szczególnie trudnym obszarem pracy terapeutycznej jest praca z osadzonymi zakwalifikowanymi do kategorii skazanych stwarzających poważne zagrożenie społeczne lub poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu, odbywającymi karę w systemie terapeutycznym. Personel terapeutyczny podejmuje wszelkie starania, by osadzeni zakwalifikowani do tego typu kategorii, jak najszybciej nabyli zdolności do adaptacji na poziomie pozwalającym na minimalizowanie stosowanych wobec nich ograniczeń oraz ostatecznie zostali zweryfikowani z kategorii do której zostali zakwalifikowani.

Prowadzenie specjalistycznych oddziaływań terapeutycznych, jako jedno z podstawowych zadań realizowanych przez Służbę Więzienną jest zjawiskiem dynamicznym. Wymaga dopasowania i wypracowania stosowanych metod do zmieniających się warunków i ciągłego poszukiwania nowych rozwiązań. Realizowane w rawickiej jednostce penitencjarnej procesy terapii opierają się na ugruntowanych metodach, a jednocześnie są wyrazem poszukiwań ciągle nowych i skutecznych sposobów pracy z osobami zakwalifikowanymi do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym. Ostatecznym celem terapii, bez względu na jego specyfikę i stosowaną metodę, jest wzbudzenie w skazanym nadziei na lepsze życie oraz wskazanie alternatywnych sposobów widzenia zarówno samego siebie, jak i świata.

tekst: por. Alicja Kapała, por. Ewa Szulc, kpt. Jan Kurowski

foto: por. Ewa Szulc

Znajdź nas również na

Serwis Służby Więziennej